Page 56 - MAKSİMUM BİZ | SAYI 51 | OCAK 2022

İ l h a m V e r e n K a d ı n l a r
Afife Jale
Türk kadınlarının tiyatro
sahnesinde yer almasına
öncülük ederek Türk
tiyatrosunda sembol bir isim
olmuştur. İlk defa Kadıköy’deki
Apollon Tiyatrosu’nda
sahnelenen Hüseyin Suat’ın
Yamalar adlı oyununda Emel
rolünü canlandırdı.
Böylece Türk tiyatrosunda
sahneye çıkan ilk Müslüman-
Türk kadın oyuncu oldu. Asıl
ismi Afife olan sanatçı, bu
oyunda “Jale” takma ismini
kullanmış ve daha sonraları
Afife Jale adıyla anılmaya
başlanmıştır.
54 | maksimumbiz
1902
1918
1920
1921
1923
1924
1929
1935
1941
İstanbul’un Kadıköy semtinde dünyaya geldi. Babası Hidayet
Bey, annesi Methiye Hanım’dır.
İstanbul Kız Sanayi Mektebi’nde eğitim gördü. Darülbedayi’nin
açtığı tiyatro kursu sınavını kazandı. Sadece kadınlara özel
gösterilerde oynamaları düşüncesiyle Darülbedayi bünyesine
alınan 5 kadından biri olan Afife, stajyer oyuncu kadrosunda
çalışmaya başlayan ilk Müslüman-Türk kadını oldu.
Afife Jale’nin Türk-Müslüman kimliğini gizlemeden sahneye
ayak basan ilk kadın oyuncu olarak bir oyunda rol olması,
Apollon Sineması’nda yapılacak olan Hüseyin Suat’ın
“Yamalar” adlı oyunu ile oldu. Bir önceki sezon Emel rolünü
oynayan Eliza Binemeciyan’ın yurt dışında olması nedeniyle
bu rol Afife’ye teklif edildi. Teklifi kabul eden Afife, “Jale”
takma adı ile sahneye çıktı. O günden sonra “Afife Jale”
olarak anıldı. Afife Jale, ertesi hafta “Tatlı Sır” oyununda
üçüncü hafta “Odalık” piyesinde sahneye çıktı. Üçüncü
sahne oynanırken polis, tiyatroyu bastı. Oyunlar sırasında
çevresindekilerin yardımıyla kaçan Afife, bir gün Kadıköy
iskelesinde yakalanarak karakola götürüldü. Bazı Darülbedayi
oyuncularının, polis müdürü Tahsin Bey’le konuşmasından
sonra serbest bırakıldı. Posta ve Telgraf Nazırı Refik Halid,
Türk kadınının tiyatro alanında kendini gösterebilmesini
önemsediğinden, Beyoğlu’nda bulunan bir tiyatroda sahneye
çıkma iznini aldı. Bu olayın ardından Afife, “Aşk Uyumaz”
adlı komedi oyununda sanatçı Şadi ile oynadı. Hatta Kadıköy
Emniyet Amiri’nin değiştirilmesi üzerine Kadıköy’deki Apollon
Tiyatrosu’nda bir süre daha sahneye çıkabildi. Ancak sahne
ve karakol arasında gidip gelmeleri sürdü.
Afife Jale’nin Darülbedayi’de oyunculuğu birkaç ay sürdü.
Müslüman kadınların sahneye çıkarılmamasına dair 1921’de
İçişleri Bakanlığı’nın kararı ile belediye, 27 Şubat 1921 tarihli ve
204 sayılı bildiriyi yayınlayarak Darülbedayi yönetim kuruluna
göndermiş ve Afife Jale, Darülbedayi tarafından kadrodan
çıkarılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla birlikte Atatürk,
Müslüman Türk kadınlarının sahne yasağını kaldırdı.
Darülbedayi kadrosundan çıkarıldıktan sonra Burhaneddin
Kumpanyası’nda ve Yeni Tiyatro’da çalıştı. Burhaneddin
Tiyatrosu’nda Seniye ve daha sonra Mebrure ve Leman, Anadolu
turnesi sırasında da İzmit’te Huriye ve Hikmet, Trabzon’da
ise Ruhat adlı Türk kızlarının sahneye çıkmasını sağladı. Polis
baskısı ve tutuklanma korkusuyla geçen sıkıntılı yılların
ardından şiddetli baş ağrıları çeken Afife Jale, doktorunun
morfinle tedavi yoluna gitmesi üzerine morfin bağımlısı oldu.
Selahattin Pınar ile evlendi.
Sağlık problemleri gerekçesiyle boşandı.
Hayatının son yıllarını Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları
Hastanesi’nde geçiren Afife Jale, 24 Temmuz 1941’de henüz
39 yaşındayken hayata veda etti.