Page 111 - Saidova M. Tuproqlar degradatsiyasi (Elektron o‘quv qo‘llanma)

 suv havzalari sathining kamayishi (38-rasm).
Cho‘llanish jarayonining paydo bo‘lishini va kuchayishini o‘z vaqtida aniqlash
uning yanada kuchayishining oldini olishda o‘ta muhim amaliy ahamiyatga egadir.
Ushbu maqsadlar uchun odatda cho‘llanish jarayonlari indikatorlaridan foydalaniladi.

38-rasm. Yerlardan nooqilona foydalanish oqibatida yuzaga kelayotgan cho‘llanish
jarayonining turli tiplari

Cho‘llanish jarayonining indikatorlari:
 tuproq gruntlarining sho‘rlanish darajasi;

 daraxtlar qalinligi yoki ular turlarining o‘zgarishi - bu yerda asosan
o‘simlik formatsiyalarining o‘zgarishi kuzatiladi.
V.R.Vilyams bo‘yicha o‘simlik formatsiyalari quyidagi tiplarga ajratiladi:
 yog‘ochsimon o‘simliklardan iborat ignabargli va bargli o‘rmonlar;
 o‘tsimon o‘simliklar;
 cho‘l o‘simliklari (kovil, betaga, jitnyak, sariq beda, efemer o‘simliklar va
boshqalar);
 dasht o‘simliklari (saksovul, pista va boshqa efemer o‘simliklar).
Cho‘llanish indikatorlarini aniqlashda O‘zbekistonning arid sharoitlari uchun
qishloq xo‘jaligi yerlaridan (sug‘orma yerlar, yaylovlar va pichanzorlar, lalmi yerlar,
muhandislik qurilishi ob’ektlari va boshqalardan) foydalanish toifalarini o‘rganish
maqsadga muvofiq. Chunki aynan tabiiy resurslardan foydalanish turi ularning
xususiyatini belgilab beradi. Boz ustiga, muayyan komponentlar o‘zgarishi
boshlanishi munosabati bilan insonning tabiatga ko‘rsatadigan ta’siri natijasida
odatda ular bilan bog‘liq cho‘llanish belgilari paydo bo‘ladi. Alohida belgilarning

111