Page 45 - Saidova M. Tuproqlar degradatsiyasi (Elektron o‘quv qo‘llanma)

Yuqorida keltirilgan ifloslovchi manbalar ham o‘z orasida turlicha miqdorda
og‘ir metallar chiqaradi va ifloslanishni keltirib chiqaradi (6-jadval).
6-jadval
Turli sanoat korxonalari faoliyati mobaynida ayrim og‘ir metallarning chiqarilishi

Ifloslanish Konsentratsiya koeffitsenti (Ks)
manbalari Ishlab chiqarish turi 10 dan ortiq 2-10 oralig‘ida
Rangli metall konsentrantlarini Qo‘rg‘oshin, rux, Qalay, vismut, mыshyak,
olish kumush, mis kadmiy, surma, simob, selen
Rangli metallarni ikkilamchi qayta Qo‘rg‘oshin, rux, qalay,
Rangli Simob
metallurgiya ishlash mis
Qattiq mahsulotlar ishlab chiqarish Volfram Molibden
Kumush, rux, Titan, marganes, molibden,
Titan ishlab chiqarish
qo‘rg‘oshin, bor, mis qalay, vanadiy
Birlamchi mahsulotlar ishlab Kobalt, molibden,
Qora chiqarish vismut, volfram, rux Qo‘rg‘oshin, kadmiy, xrom, rux
metallurgiya Qo‘rg‘oshin, kumush,
Temir rudalarini ishlash Rux, volfram, kobalt, vanadiy
mishyak
Nikel, xrom, simob,
Metallarni termiq qayta ishlash Qo‘rg‘oshin, rux
qalay, mis
Qo‘rg‘oshinli akkumulyatorlar Qo‘rg‘oshin, nikel,
Mashinasozlik ishlab chiqarish kadmiy Surma
va metal qayta Elektrokimyo va elektrotexnika
ishlash — Qo‘rg‘oshin, surma, rux, vismut
priborlarini ishlab chiqarish
Superfosfat ishlab chiqarish Stronsiy, rux, ftor Mis, xrom, mishyak, ittriy
Plastmassa ishlab chiqarish — Mis, rux, kumush
Qurilish Sement ishlab chiqarish — Simob, stronsiy, rux
material Beton mahsulotlari ishlab
lari sanoati chiqarish — —

Tuproqlarni og‘ir metallar bilan ifloslanishida asosan metallurgiya sanoati
ifloslantiruvchi manba hisoblanadi. Ushbu manbalar orqali tuproqqa tushgan og‘ir
metallar turli omillar ta’sirida boshqa hudud tuproqlariga tarqaladi. Og‘ir
metallarning o‘ziga xos xususiyati shundaki, birinchidan, yemirilish davri bir necha
ming yilga teng bo‘lsa, ikkinchidan deyarli barcha og‘ir metallarni zaharli xususiyati
yuqori, uchinchidan ifloslanish manbalari soni ortishi bilan ifloslanish holatlari ko‘p
kuzatiladi, quyida qo‘rg‘oshinning ayrim xususiyatlari keltiriladi (7-jadval).
7-jadval
Qo‘rg‘oshinning ayrim xossalari va ularning darajalari

№ Xossalari Tavsifi
1 Biokimyoviy xossalari Yuqori
2 Zaharli xossalari Yuqori
3 Konsentrativ xususiyati -
4 Aerozollanish xossalari Yuqori
5 Mineral holatda uchrashi Yuqori
6 Organik holatda uchrashi Yuqori
7 Harakatchanligi Yuqori
8 Tirik organizmlarga ta’siri Yuqori
9 So‘rilish samaradorligi Yuqori
10 Eruvchanligi O‘rtacha
11 Ta’sir etish vaqti Sust

45