Page 55 - Saidova M. Tuproqlar degradatsiyasi (Elektron o‘quv qo‘llanma)

holat kuzatiladi. Ushbu tuproqlarda Penisillium, Aspergillus, Fusarium, Alternaria,
Mucor va boshqa turkumga mansub zamburug‘lar uchraydi (Qodirova, 2010).

10-jadval
Turkiston tog‘ tizmasi shimoliy-g‘arbiy yonbag‘ri tuproqlaridagi mikroorganizmlar
miqdorining mavsumiy dinamika bo‘yicha o‘rtacha miqdori (1g tuproqda mingta
hisobida)

Chuqur Ammoni- Aktino- Zam- Nitrifi- Denitri- Azotfik- Aerob sellyuloza Moy
-ligi, fikatorlar mitset- burug‘ katorlar fikator- satorlar parchalovchi kislotali
sm lar -lar lar mikroorga- bakteriyalar
nizmlar
Tipik bo‘z tuproq, yuvilmagan
0-30 262 49,6 31,3 10,6 12,6 23,3 9,1 7,6
30-50 131 28 14 4,5 6,6 10,1 4,5 2,6
50-70 75,3 9,6 7,6 2,0 3,0 2,8 1,1 0,6
To‘q tusli bo‘z tuproq, yuvilmagan
0-30 476,6 70 47,3 14,0 20,3 30,0 15,5 11,5
30-50 234,6 33,3 21,6 7,5 9,5 13,3 7,8 3,6
50-70 102,6 13 11 3,5 3,8 3,8 1,6 0,9
Tog‘ jigarrang karbonatli tuproq, yuvilmagan
0-30 564,3 94,3 63,6 23,3 38,3 50,0 21,6 15,3
30-50 294 44,6 31,3 9,1 18,6 25,0 12,0 4,6
50-70 121 16,3 13,6 4,8 7,6 9,1 1,8 1,3
Tog‘ jigarrang tipik tuproq, yuvilmagan
0-30 1045,3 156,6 165,6 28,3 78,3 116,6 30,0 21,6
30-50 477,3 57,6 72,3 13,5 31,6 60,0 11,8 6,8
50-70 190,6 25,6 27,6 6,0 13,8 18,3 2,6 1,7
Tog‘ jigarrang kam ishqorsizlangan tuproq, yuvilmagan
0-30 1712,3 173,3 228,3 36,6 120,0 166,6 36,6 28,3
30-50 585 64,6 85,3 16,6 61,6 76,6 15,6 13,3
50-70 255,3 31,3 36,6 7,5 20,3 25,0 5,8 2,0

Mikroorganizmlar miqdori qiyalik ekspozitsiyasi va eroziyalanish darajasiga
bog‘liq holda o‘zgarib bordi. Shimoliy ekspozitsiya tuproqlarida janubiy ekspozitsiya
tuproqlariga nisbatan mikroorganizmlar ko‘p rivojlangan. Yuvilgan tuproqlarning
hatto ustki qatlamida ham mikroorganizmlar rivojlanishi pastligi, quyi qatlamlarda
esa undanda kamayishi kuzatildi. Ushbu tuproqlar suvayirg‘ich va qiyalikning pastki
qismida shakllangan tuproqlarga qaraganda mikrobiologik faolligini pastligi bilan
farqlanadi (26-rasm).
O‘simlik va hayvonlarning organik qoldiqlarini minerallashuvida va gumus
hosil bo‘lishida muhim rol o‘ynovchi ekologik guruhlardan biri zamburug‘lar
hisoblanadi. Tuproqda zamburug‘lar ko‘p miqdorda bo‘lib, ular spora yoki fiziologik
faol mitseliyalar holatida bo‘lishi mumkin. Ularning ko‘pchiligi saprofitlar bo‘lib,
tuproq hosil bo‘lishida juda kata ahamiyatga ega. Tuproqda uchraydigan
zamburug‘lar faqat tuproqdagi biologik jarayonlarda ishtirok etibgina qolmay, balki
o‘simliklar hayotida ham katta ahamiyatga ega. Zamburug‘lar florasinning tabiatdagi

55