Page 57 - Saidova M. Tuproqlar degradatsiyasi (Elektron o‘quv qo‘llanma)

Аммонификаторлар Аммонификаторлар
1000
1000
900 Нитрификаторлар 900 Нитрификаторлар
800
Денитрификаторлар 800 Денитрификаторлар
700
700
600 Азотфиксаторлар Азотфиксаторлар
600
500
Мой кислотали 500 Мой кислотали
400 бактериялар бактериялар
300 Целлюлоза 400 Целлюлоза
парчаловчилар 300 парчаловчилар
200
Актиномицетлар Актиномицетлар
100 200
Замбуруғлар 100 Замбуруғлар
0
Баҳор Ё з Куз 0
Баҳор Ёз Куз

Tipik bo‘z tuproq To‘q tusli bo‘z tuproq
Аммонификаторлар Аммонификаторлар
1000 2500
900 Нитрификаторлар Нитрификаторлар
800 Денитрификаторлар 2000 Денитрификаторлар
700
Азотфиксаторлар
600 Азотфиксаторлар 1500
500 Мой кислотали
Мой кислотали бактериялар
400 1000
бактериялар Целлюлоза
300 Целлюлоза парчаловчилар
200 парчаловчилар 500 Актиномицетлар
100 Актиномицетлар Замбуруғлар
0 0
Баҳор Ё з Куз Замбуруғлар
Баҳор Ёз Куз

Jigarrang karbonatli tuproq Jigarrang tipik tuproq

27-rasm. Janubiy-g‘arbiy Hisor tog‘ tizmasi tuproqlaridagi mikroorganizmlarning
mavsumiy dinamikasi (1g tuproqda ming dona hisobida). G.S.Sodiqova ma’lumoti
bo‘yicha, 2011.

Mikrobiologik jarayonlarning dinamikasiga bir-biriga bog‘liq bo‘lgan
omillarning majmuasi sabab bo‘ladi, ya’ni bularning ichida tuproq harorati va
namligi eng muhimi hisoblanadi. Tog‘ jigarrang tuproqlarda yil davomida tuproq
namligi sezilarsiz o‘zgaradi va bu bo‘z tuproqlarga nisbatan mikrobiologik
jarayonlarni bir tekis borishini ta’minlaydi.

§5.2. Degradatsiyaga uchragan tuproqlarda fermentlar faolligining o‘zgarishi

Biologiya va tuproqshunoslik fanlaridan ma’lumki, tuproqdagi biokimyoviy
jarayonlar bevosita fermentlar ishtirokida kechadi. Jumladan, ureaza fermenti
tuproqdagi mochevinaning ammonifikatsiyalanish va azotning o‘simliklar o‘zlashtira
oladigan shaklga o‘tishida hamda katalaza fermenti tuproqda kechadigan oksidlanish-
qaytarilish jarayonida muhim o‘rin tutadi. Shu bilan birgalikda o‘zida murakkab oqsil
va biologik faol guruh moddalarini saqlaydi.
Tuproqlarning fermentativ potensialining shakllanishi tuproq shakllanishi kabi
murakkab jarayonlar natijasida tuproq hosil bo‘lishining ekologik omillari bilan

57