Page 59 - Saidova M. Tuproqlar degradatsiyasi (Elektron o‘quv qo‘llanma)

Каталаза фаоллиги, мл О2/1г тупроқда 5 мин. Дегидрогеназа, мг ТФФ/10г тупроқда 24 соатда

15 15
12 12
9 9
6 6
3 3
0 0
баҳор ёз куз баҳор ёз куз

эскидан суғориладиган ўтлоқи-аллювиал янгидан суғориладиган ўтлоқи-аллювиал эскидан суғориладиган ўтлоқи-аллювиал янгидан суғориладиган ўтлоқи-аллювиал
суғориладиган ботқоқ-ўтлоқи тақир-ўтлоқи суғориладиган ботқоқ-ўтлоқи тақир-ўтлоқи
тақир тақир-қумли тақир тақир-қумли
шўрҳок, ташландиқ ер шўрҳок, ташландиқ ер

Пероксидаза фаоллиги, мг пурпургаллин/100г тупроқда Полифенолоксидаза фаоллиги, мг пурпургаллин/100г
24 соатда тупроқда 24 соатда
10 10
8 8
6 6
4 4
2 2
0 0
баҳор ёз куз баҳор ёз куз

эскидан суғориладиган ўтлоқи-аллювиал
эскидан суғориладиган ўтлоқи-аллювиал янгидан суғориладиган ўтлоқи-аллювиал
янгидан суғориладиган ўтлоқи-аллювиал
суғориладиган ботқоқ-ўтлоқи тақир-ўтлоқи суғориладиган ботқоқ-ўтлоқи
тақир-ўтлоқи
тақир тақир-қумли тақир
шўрҳок, ташландиқ ер тақир-қумли
шўрҳок, ташландиқ ер

31-rasm. Sho‘rlangan tuproqlarda fermentlar faolligining mavsumiy dinamikasi.
M.E.Saidova ma’lumoti bo‘yicha, 2009.

Eroziya natijasida tuproqlarning agrokimyoviy, agrofizikaviy va mikrobiologik
xossalarini o‘zgarishi ularning fermentativ faolligida ham o‘z ifodasini topadi.
D.A.Qodirova (2008) tomonidan o‘rganilgan tog‘ jigarrang tuproqlar organik va
oziqli elementlar bilan boyigan va shu bois ushbu tuproqlarda mikrobiologik
jarayonlar yaxshi aks etgan. Fermentlar faolligi asosan ustki eng biologik faol
qatlamlarda namoyon bo‘lishi va tuproq profili bo‘ylab bir tekis kamayib borishi
kuzatildi.
Eroziyalanish darajasi va qiyalik ekspozitsiyasi tuproqlarda fermentlar
faolligini katta xilma-xilligini ta’minlaydi. Shimoliy ekspozitsiya tuproqlari,
shuningdek yuvilib to‘plangan va yuvilmagan tuproqlar qulay tuproq sharoitlariga
ega. Fermentlar faolligi bu yerda janubiy qiyalik tuproqlari va yuvilgan tuproqlarga
qaraganda yuqori bo‘ladi, bu esa gumus, oziqa elementlari va nam bilan yuqori
ta’minlanganligi, fizik xossalarining optimalligi bilan bog‘liqdir (32-rasm).

59