Page 385 - MESNEVİ - 1.CİLT

B.548. Sofestai’ler (Sofetistler), eski yunan filozoflarının bir kısmıdır. Eski kitaplar bunları "İndiye, İnadiye, Lâedriye" diye üçe ayırırlar. Bunların birleştikleri nokta ve felsefelerinin esası, duygularımıza inanmaktır. İndiye, duygularımızla idrak ettiğimiz kâinat, idrakimize tabidir; var dersek vardır, yok dersek yoktur der. İnadiye, kainatı da hayallerden, vehimlerden ibaret olarak kabul eder. Lâedriye ise her hususta şüpheyi esas tutarak, kainatın ve bizim varlığımızı ne biliyoruz, ne bilmiyoruz; hattâ şüphe ettiğimize de şüphemiz var der. Asıl sofistler de bunlardır. Sofistler, eski septiklerdir.
!
B.568. "Ey tamamiyle inanmış, emin olmuş nefis, Tanrı'dan razı olarak ve Tanrı’nın rızasına nail olmuş bulunarak Rabbine dön. Sonra da kullarımın arasına katılarak cennetime gir!” (Sure:89— Fecr. Ayet: 27-30).
!
B.574. Abıhayat, Türkçe'de Bengisu denen muhayyel bir sudur. Karanlıklar diyarında olan bu suyu, İlyas Peygamber’le Hızır Peygamber bulmuşlar, içmişler ve ebedi hayata nail olmuşlar.
!
B.602. Sofilerin büyük bir kısmına göre Tanrı, zatiyle var olan ve hiçbir şeyle mukayyet bulunmayan "Vücud-u Mutlak—Mutlak Varlık" tır. Her şey ondan var olduğa için asıl var odur ve varlık onundur. Tanrı'nın bu mertebede hiçbir taayyünü yoktur, yani hiçbir suretle zâhir değildir. Bilinmesine de imkân bulunamaz. İlk taayyünü bilgisidir. Bilgisinde bütün eşyanın hakikatları sabit, olmuş, bunların zuhuru da kâinatı meydana getirmiştir. Kâinatın varlığı, onunla vardır, hakikatta ise yok olan bir varlıktır. Ancak bu sözlerden; Tanrı vardı, sonra kendisini bildi, sonra bilgisinde eşya sabit oldu, bundan sonra da kâinatı meydana getirdi gibi bir şey anlaşılmamalı. Burada zaman, bahis mevzuu olamaz. Bunlar, mutlak varlık mertebelerinden ibarettir, yani Tanrı, zatı itibariyle mutlaktır. Zatının iktizası, kendisini bilmesidir. Bu bilgide eşyanın hakikatları sabittir. Bu sübut kâinatı izhar eder. Bu, her an böyledir (296. Beyit’in izahına bakınız).