Page 84 - 04_LiryDram

plastyczne”, do których należały malarstwo, rzeźba i architektura, nazywano je także arti del disegno, „sztuki rysunkowe”, gdyż, jak wierzono, łączy je rysunek.
Na przestrzeni wieków pojawiały się różne podziały, na sztuki: muzyczne, których opie- kunkami byłyby Muzy, umysłowe, szlachetne, pamięciowe, obrazowe, poetyczne, wytworne i przyjemne. Termin „sztuki piękne” wprowa- dził w XVIII wieku Charles Batteux. Należą do nich: malarstwo, rzeźba, architektura, wymo- wa, poezja, taniec, teatr i muzyka.
Jedne z pierwszych literackich opisów dzieł sztuki można znaleźć w Iliadzie Ho- mera, dotyczą one sztuki złotniczej; tarczy, miecza, hełmu. Podziw wywołuje materiał (blask złota) oraz kunszt artysty, który Sre- brzysty wiąże rzemień. Pięć blach w kupę bije, / A na powierzchni cuda swojej sztuki ryje (tłum. Franciszek K. Dmochowski). Ważnym tekstem źródłowym opisującym dzieła artystów jest cykl „Wędrówki po Hel- ladzie” Pauzaniasza. W dziesięciu tomach opisuje on swoją podróż po Grecji, lokalne legendy, krajobraz, obyczaje, architektu- rę i sztukę. Daje między innymi długi opis świątyni Zeusa i posągu autorstwa Fidiasza w Olimpii, niezachowanego arcydzieła sta- rożytności.
Zachowane teksty i inskrypcje na zabytkach dokumentują imiona około 5000 starożyt- nych artystów i rzemieślników. Znamy mię- dzy innymi Praksytelesa, Lizypa, Apellesa, Zeuksisa.
Każdy, kto gardzi malarstwem, grzeszy prze- ciwko prawdzie - te słowa Filostrata Starsze- go najlepiej ilustrują czym była sztuka od epoki klasycznej do XIX wieku. Była ona jak najwierniejszym odwzorowaniem rzeczywi-
stości. Słynny był pojedynek na obrazy mala- rzy Zeuksisa i Parazjosa. Dotyczył tego, który z nich stworzy obraz lepiej naśladujący rze- czywistość. Zeuksis tak sugestywnie namalo- wał owoce, że udało mu się zwieść ptaki, ale wygrał Parazjos, który nabrał Zeuksisa na to, że jego płótno jest zasłonięte kotarą. Gdy Pa- razjos kazał Zeuksisowi odsłonić obraz, oka- zało się, że kotara została namalowana. Mimesis jest to termin starożytny pochodzą- cy z epoki pohomeryckiej, który współcześnie rozumiany jest jako Imitatio, kopiowanie. W swoim pierwotnym znaczeniu była ona wiernym odtworzeniem ruchów tanecznych i śpiewu kapłanów podczas misteriów dio- nizyjskich, reprezentowała rzeczywistość wewnętrzną. W trochę późniejszym okresie termin używany jest już bardziej w sensie filozoficznym, Sokrates w stosunku do obra- zów używa go w formie ek-mimesis lub apo- -mimesis – „pochodzący z mimesis”. Ozna- czało to również naturę i jej działanie i rodzaj ekspresji związanej z jej interpretacją.
Podejście do sztuki odmieniła awangarda, obalając jej mity, transformując piękno, negując tradycję. Następuje zerwanie wię- zów, sztuka uwalnia się od naśladownictwa. Dużo kierunków ma podłoże ideologiczne, przedstawiciele praktycznie każdego nowe- go kierunku wydają swój manifest. Podejście krytyczne artysty do zastanej rze- czywistości, jego twórcze poszukiwania, po- stęp technologiczny jako cel i ideały zmiany świata na lepsze stanowią ducha epoki. Ważne jest kryterium nowości i chęć dyskursu.
Na początku XX wieku polski myśliciel Leon Chwistek utworzył teorię wielości rzeczywisto- ści w sztuce. Pogrupował on rzeczywistość na cztery rodzaje, każdemu z rodzajów rzeczywi-
82 LiryDram lipiec–wrzesień 2014