Page 30 - BNDIA ARUBA
P. 30

a30    ciencia & tecnologia
              Diaranson 13 november 2019

                                SCTLD: Otro enfermedad ta menasa coral den Caribe


                                                                      Desde e tempo ey el a plama  blanco atras,” Claudia Padilla  sando  SCTLD.  Un  prome
                                                                      como 400 kilometro den di-   ta bisa, cu ta un cientifico na  sospechoso  ta  mal  calidad
                                                                      reccion sur, yegando Belize y  CRIP  Puerto  Morelos,  un  di awa, causa pa awa di des-
                                                                      causando mas perdida di cor-  centro  di  investigacion  di  perdicio cu ta bay den lama y
                                                                      al cu den e 40 añanan anterior  biologia  marino  na  Mexico  un reciente aumento drastico
                                                                      den  e  region,  di  acuerdo  cu  su peninsula di Yucatan. Pa e  di e cantidad di sargazo  den
                                                                      e  grupo  ambiental  Healthy  wowo sin practica, e impacto  descomposicion,  otro  emer-
                                                                      Reefs for Healthy People.    d  e  enfermedad  no  ta  asina  gencia  ambiental  den  e  re-
                                                                                                   visible ainda.               gion. Otro aparente factor lo
                                                                      E enfermedad mester di sola-                              ta  e  kimiconan  relaciona  cu
                                                                      mente poco siman pa mata e  "Nan tabata parce mi maravi-  sunscreen  cu  turista  ta  usa,
                                                                      material di e coral cu a tuma  yoso. Mi no lo a pensa nunca  cu awor a keda prohibi pa au-
                                                                      deceda  pa  crece,  asina  Me-  cu nan ta muriendo, manera e  toridadnan.
                                                                      lina  Soto,  e  coordinador  di  expertonan ta bisa,” Emanuel
                                                                      e organisacion na Mexico, ta  Fernandez, di 34 aña, un in-  "Varios  estudio  ta  indica  cu
                                                                      conta. “Si nos sigui na e ritmo  geniero kimico di Argentina,  un  particulo  haya  den  sun-
                                                                      aki,  e  ecosistema  aki  ta  bay  a comenta despues di un tour  screen,  oxybenzone,  ta  im-
                                                                      collapse  den  proximo  cinco  di  snorkel  na  costa  di  Can-  pedi e reproduccion di coral,”
                                                                      pa dies aña,” el a conta.    cun, e resort di mas famoso  Christopher Gonzalez, direc-
                                                                                                   di e region.                 tor  regional  di  comision  di
                                                                      Al borde di extincion                                     parkenan nacional, ta bisa.
                                                                      Cientificonan  ta  bisa  cu  Sin  embargo,  e  impacto  ta
            CARIBE  (CTVNews/Re-         natural di mas di 1.000 kilo-  SCTLD  ta  hasta  mas  pelig-  mas cu visible pa expertonan.  E  luna  aki,  autoridadnan  a
            uters)  –  E  colornan  spec-  metro  di  coral,  comparti  pa  roso cu ‘coral bleaching’, otro  "Bo  tabata  custumbra  bay  cera temporalmente tres sec-
            tacular di e Rif Mesoamer-   Mexico, Belize, Guatemala y  enfermedad cu a afecta rif di  bucea y mira e colonianan di  cion  di  e  rif,  Palancar,  Co-
            icano  ta  na  peligro  y  por  Honduras.                 coral rond mundo, incluyen-  coral  prosperando  aki.  Awor  lombia y El Cielo, cu ta ricibi
            bira  blanco  y  muri,  vic-                              do e Great Barrier Reef.     nan tur ta morto,” Padilla ta  miles di bishitante pa aña.
            tima  di  un  otro  enferme-  SCTLD a pone e region den                                bisa.
            dad  cu  tin  cientificonan  panico  y  e  por  potencial-  Bleaching  ta  sucede  ora  tin                         Awor gobierno, industria tur-
            na careda pa haya un solu-   mente  devasta  turismo  alre-  cambio  ambiental,  manera  25 di e 40 especienan di coral  istico y residentenan ta forsa
            cion:  ‘Stony  Coral  Tissue  dedor  di  e  rif,  e  di  dos  mas  temperatura  di  oceano  cu  ta   di  e  region  a  keda  afecta,  e  pa haya un ekilibrio delicado:
            Loss Disease (SCTLD).        grandi na mundo despues di  subi, cu ta causa cu coral, cu  ta bisa. Di eseynan, tres ta al  un nivel di turismo cu no lo
                                         e Great Barrier Reef di Aus-  ta  colonia  di  animal  chikito,  borde di extincion den e re-  mata ni e rif, ni economia.
            Den algo mas cu un aña, Ca-  tralia.  Ta  muy  probable  cu  ta saca e alganan microscopi-  gion.  Investigadornan  ta  ac-
            ribe  Mexicano  a  perde  mas  demasiado  turismo  ta  apor-  co conoci como ‘zooxanthel-  tualmente  trahando  riba  un  Alrededor  di  725.000  turista
            di 30% di su coral na un en-  tando  na  e  problema,  segun  lae’ cu ta biba den nan y cu  banco  di  DNA  pa  coral  na  a  bishita  e  rifnan  di  Caribe
            fermedad  poco  comprendi  cientificonan.                 ta duna nan nan colornan bri-  peligro di extincion, sperando  Mexicano e aña aki , e mesun
            te  awor,  yama  SCTLD,  cu                               yante. Un rif por recupera di  cu algun dia nan lo por trece  cantidad compara cu añanan
            ta causa cu nan ta calcifica y   SCTLD, cu tabata infectan-  bleaching si e ambiente recu-  nan  den  naturalesa  atrobe  si  anterior.  "Si  nos  perde  e  rif,
            muri.                        do coral dilanti costa di Flor-  pera na tempo, pero SCTLD  ta necesario.              nos  ta  perde  nos  actividad
                                         ida tambe desde 2014, a keda  ta letal.                                                principal:  turismo,”  Ma-
            Expertonan  ta  adverti  cu  e  detecta den Caribe Mexicano                            Demasiado turismo?           ria  del  Carmen  Garcia,  hefe
            enfermedad por mata un gran  na  juli  aña  pasa,  cerca  di  e  "E  ta  un  descomposicion  Cientificonan  ta  den  un  di  Parke  Nacional  di  Rif  di
            parti  di  e  Rif  Mesoamerica-  punta mas den norte di e rif.   completo di e tejido di coral,  careda  contra  tempo  pa  Coral na Puerto Morelos, ta
            no,  un  magnifico  fenomeno                              cu ta muri y ta laga un skelet  comprende  kico  ta  cau-  adverti.

                        Ambicion di Google pa cuido di salud ta inclui data di pashent


            SAN  FRANCISCO  (AP)  erno federal.                       di negoshi, tanten cu e part-  cumpra e compania Fitbit. E  locual  ta  indica  estrategia  di
            —  Google  a  anuncia  un                                 nernan  ta  bay  di  acuerdo  pa  compania  tambe  a  contrata  data di salud den futuro.
            asociacion  nobo  cu  un  Google  ta  proveyendo  ser-    cuida  e  informacion  y  uz’e  varios  ehecutivo  di  salud,
            sistema  grandi  di  cuido  vicio di cloud computing na  unicamente  den  e  forma  cu
            di  salud  na  Merca,  cu  tin  Ascension,  cu  ta  opera  cen-  tabata su intencion.
            como  meta  modernisa  su  tronan di salud na 21 estado,
            sistema  di  informacion  y  principalmente  den  sur  y  Sinembargo,  algun  persona
            provee  herment  nobo  pa  west.  Tambe  ta  evaluando  e  ta  keda  cu  sospecha  riba  e
            dokter, den e experimento  uzo  di  inteligencia  artificial  compania teniendo acceso na
            mas  recien  di  e  gigante  pa examina record di salud y  informacion  personal  sensi-
            tecnologico den industria  haya patronchi cu Google ta  tivo. Google, cu otro contra-
            di salud.                    bisa  por  yuda  dokter  y  otro  parte tecnologico incluyendo
                                         proveedornan.                Facebook y Apple, ta bou mi-
            Anuncio  di  su  acuerdo  cu  e                           croscop  e  ultimo  par  di  aña
            sistema  di  cuido  Catolico,  Proveedornan  di  cuido  di  tocante con nan ta uza – y tin
            Ascension, a yega despues di  salud ta cada bes mas interesa  biaha  mal  uza  –  e  cantidad
            un  reporte  den  Wall  Street  den uza data pa yuda maneha  enorme di data di cliente cu
            Journal  dialuna,  cu  Google  cuido y tene pashentnan salu-  nan ta colecta.
            tabatin acceso na miles di re-  dabel. Esey por nifica cosnan
            cord di salud di pashent, sin  simpel,  manera  track  si  un  E preocupacion aki no a dis-
            conocemento di nan dokter.   persona  ta  busca  su  remedi,  minui  mientras  e  compani-
                                         of algo mas compleho, mane-  anan ta sigui pusha den mas
            Ambos compania a insisti cu  ra spot un condicion medico  aspecto  di  bida  di  consumi-
            nan  acuerdo  ta  cumpli  cu  e  empeorando y maneha esaki  dor.
            ley  federal  di  privacidad  di  prome cu e pashent bay hos-
            salud. A diferencia di mayoria  pital.                    Google  ta  pushando  den  e
            di data cu Google ta colecta di  Sistemanan di cuido di salud  espacio di cuido di salud den
            individuonan, data di salud ta  ta permiti pa comparti infor-  lunanan  recien,  incluyendo
            regula estrictamente pa gobi-  macion di pashent cu partner  e  anuncio  di  un  acuerdo  pa
   25   26   27   28   29   30   31   32