Page 19 - AHATA
P. 19

A2   LOCAL
                     Dialuna 5 Januari 2026
            Cas tipico di Aruba ta refleha un historia unico den Caribe

                  Fondo di Monumento ta urgi pa bin cu reglanan pa proteha herencia

                                                                   cultural di Aruba


            Herencia cultural di Aru-                                                                                           nan  Spaño,  Ingles  y  Frances
            ba  ta  unico  y  e  cas  Aru-                                                                                      cu tambe conoce e cultura di
            biano  ta  ilustra  esaki.                                                                                          plantacionnan grandi y man-
            Como tal, e ta imperativo                                                                                           sionnan. E aspecto unico aki
            pa  Gobierno  ahusta  ley                                                                                           di Aruba mester keda preser-
            pa  proteha  e  casnan  aki                                                                                         va, segun Witsenburg.
            di  un  forma  accesibel  pa
            tur  hende.  Esey  ta  opin-                                                                                        Tin  varios  iniciativa  priva
            ion  di  Director  di  Fondo                                                                                        pa  drecha  y  mantene  cas-
            di Monumento Anne Wit-                                                                                              nan  tipico,  pero  realidad  ta
            senburg.                                                                                                            cu tin hopi cu ta bandona y
                                                                                                                                famianan  no  tin  e  capacidad
            Witsenburg  ta  mira  atras  na                                                                                     financiero pa drecha nan. Of
            un 2025 exitoso unda a logra                                                                                        nan  ta  parti  di  un  herencia
            cumpra  otro  monumento.                                                                                            complica  unda  tin  hopi  he-
            Na fin di 2025 a logra cumpra                                                                                       redero cu no por yega na un
            e edificio di John G. Eman cu                                                                                       resolucion. Hecho ta cu si no
            ta nifica cu e fondo tin un to-                                                                                     tuma paso, e casnan aki lo cay
            tal  di  19  monumento  como                                                                                        den otro y sin e asignacion di
            propiedad cu ta inclui Cas Dr                                                                                       monumento, e ta haci’edificil
            Eloy Arends y Cas Veneranda                                                                                         pa proteha nan. Sinembargo,
            cu ta programa pa keda cla na                                                                                       Witsenburg ta reconoce cu e
            Maart proximo.                                                                                                      rekisitonan  actual  pa  declara
            E  proyecto  grandi  di  Cas                                                                                        un edificio, un construccion
            Veneranda  tabata  uno  hopi                                                                                        como  monumento  ta  hopi
            ambicioso  cu  a  tuma  hopi                                                                                        exigente cu ta crea barera hal-
            pasenshi  y  fe.  E  tabata  un                                                                                     to (cu ta nifica costo mas hal-
            monumento  cu  tabata  den                                                                                          to) pa por drecha un cas tipico
            mesun  estado  cu  ‘Stadhuis’                                                                                       di Aruba. E reglanan nacional
            tabata aden, un ruina. “Nos a                                                                                       ta complica, cu ta crea medio.
            cuminza investiga kico tabata                                                                                       “No  mester  tin  miedo,  sino
            posibel cu e cas como 13 aña                                                                                        mester tin orguyo di e casnan
            pasa. E rekisitonan ta huurdo,                                                                                      aki.”  Sinembargo  pa  yuda,
            financiamento  y  acuerdo  cu                                                                                       Gobierno  mester  por  sim-
            famia y e proceso aki a tarda.”                                                                                     plifica e reglanan nacional di
            Locual  a  empeora  e  proceso                                                                                      monumento  pa  casnan  tipi-
            tabata  e  candela  na  2014  cu                                                                                    co, cu no ta monumentonan
            a destrui tur e palo di e edi-                                                                                      grandi manera Stadhuis, Cas
            ficio. DOW y DIP tabata cla                                                                                         Veneranda  y  otro.  “Nos  por
            pa basha e edificio abou, pero   inversion priva cu a trece un  proteha  e  monumentonan,  di hendenan cu curashi cu a  traha  un  top  40  di  edificio
            danki  na  entre  otro  Monu-  bida  nobo  den  diferente  cas  prome cu nan sigui deterio-  confronta  retonan  enorme  cu mester di reglanan stricto,
            menten  Buro  y  esfuersonan   y skinanan na Playa, cerca di  ra mas of hasta keda destrui.  pa establece nan mes na Aru-  pero mi deseo ta pa simplifica
            di  henter  e  team  di  Fondo   Wilhelminastraat.  E  efecto  Gobierno ta keda e instancia  ba.  “Aruba  tin  un  desaroyo  reglanan  pa  famianan  cu  ta
            di  Monumento  a  logra  para   di  ‘bisiña’  ta  un  realidad  y  pa  e  proteccion  y  Fondo  di  unico.  Contrario  na  Corsou  contento di por biba den un
            e  decision  aki.  Por  a  sigu-  asina  cu  cuminza  drecha  un  Monumento por yuda den e  por  ehempel  unda  tin  man-  cas  tipico,  cu  asina  ta  salba-
            ra  parti  di  e  financiamento   edificio, e ta crea estimulo pa  siguiente fasenan.  sionnan  di  e  famianan  rico,  guardia parti di nos historia.”
            despues  cu  Minister  Geof-  drecha  otronan  cerca.  “Nos                            cu  terenonan  grandi.  Na  Community  Church  na  Se-
            frey  Wever  no  solamente  a   a  tuma  e  edificio  di  Botica   Cas Arubiano        Aruba,  hendenan  tabata  mas  roe  Colorado,  Tanki  di  Awa
            sigura  cu  Departamento  pa   Aruba  na  Steenweg  y  awor  Tin algun cas tipico Arubiano  humilde,  tabata  traha  nan  na  Kibaima  ta  parti  di    e
            Asuntonan  Economico,  Co-   tin e proyecto di Alba, y awor  cu tambe ta considera monu-  cas  banda  di  otro,  pa  asina  siguiente proyecto pa restau-
            mercio y Industria lo huur e   ta desaroyando Ana Catarina  mento  pero  no  ta  proteha.  yuda  otro.  Nos  no  conoce  racion. En todo caso 2026 lo
            edificio una bez renoba, pero   cu ta bin di Caya te cu Nieu-  Por lo menos 60 porciento di  e  plantacionnan  grandi  na  nifica mas progreso y cambio,
            tambe a garantisa un subsidio   wstraat. “Esaki ta algo cu nos  e  momumentonan  describi  Aruba.”Consecuentemente  cu segun Anne Witsenburg ta
            pa completa e financiamento.   ta haci. Si e proyecto ta com-  ta  casnan  tipico.  Ademas  tin  e  herencia  cultural  ta  dife-  refleha  e  papel  di  Fondo  di
            Consecuentemente,    Aruba   ercialmente  interesante  nos  otro cu no ta ni registra como  rente  y  relativamente  unico  Monumento  den  proteccion
            lo tin otro joya monumental   ta  lag’e  pa  inversionista.  No  monumento.  Pa  tal  motibo  den region, incluso na e isla-  di herencia cultural di Aruba.
            completa e aña aki cu ta in-  ta  cuestion  cu  ta  Fondo  di  mes, e Director di Fondo di
            clui  un  restaurant  accesibel   Monumento ta e instancia cu  Monumento ta kere cu mes-
            na henter comunidad.         mester  bira  doño,”  Witsen-  ter bin diferenciacion si entre
            Cas Veneranda, edificio John   burg a enfatisa.           exigencianan  di  restauracion
            G. Eman y e otronan monu-                                 di  monumento  pa  casnan
            mentonan  bou  encargo  di     Monumento vs Monu-         tipico.  Realidad  ta  e  rekisi-
            Fondo di Monumento, ta ed-         mento Proteha          tonan di monumento ta pone
            ificionan cu dificilmente por   Un aspecto yamativo sinem-  hopi exigencia pa restaura y ta
            renoba  y  opera  comercial-  bargo  ta  cu  no  tur  monu-  nifica  un  presion  financiero
            mente.  Segun  Witzenburg,   mento ta proteha. Tin como  grandi pa esnan cu ta tuma e
            esaki  ta  e  motibo  pakico  e   400  monumento  identifica,  risico.
            fondo ta mira diferenciacion   cu ta inclui por ehempel So-
            entre  edificionan.  Pasobra   ciedad  Bolivariana,  pero  no  Tin  hopi  cas  tipico,  tanto
            idealmente,  ta  personanan   tur ta proteha. E ultimo tam-  di  piedra  como  torto  ainda
            particular mes ta tuma inicia-  poco  ta  proteha.  “Di  e  400  rond  Aruba  cu  ta  bandona,
            tiva pa scapa mayoria monu-  monumentonan,  solamente  y cu idealmente mester keda
            mento  y  e  noticia  den  Wil-  40 ta proteha cu ta masha tiki  preserva.  Ideal  pasobra  nan
            helminastraat  y  cercania  ta   mes.” Fondo di Monumento  ta  conta  storia  di  e  desar-
            bon, en todo caso. Por a nota   a pidi Gobierno pa cuminza  oyo di Aruba, cu ta muestra
   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24