Page 4 - HOH
P. 4
18 INTERNACIONAL AWEMainta Diamars, 30 December 2025
Syphilis ta bek, babynan ta pagando e prijs
Y mundo ta kedando drumi
UN enfermedad cu un tempo a wordo
pensa di ta grandemente bao control
ta haciendo un regreso peligroso — y a
traves di continentenan, autoridadnan
di salud ta bati alarma. Syphilis, un
infeccion facil pa diagnostica, barata
pa trata, y completamente prevenibel,
ta subiendo drasticamente den paisnan
rico y pober por igual.
Expertonan di salud publico ta adverti
cu e resurgimento aki no ta un misterio
medico, sino un señal cla di desigualdad
creciente, sistemanan di prevencion
kibra, y negligencia social creciente.
Di Merca pa Uruguay, di Europa
Occidental pa Latino America, casonan
di syphilis a aumenta den e ultimo medico mente alarmante ta cu e no mester ta
decada — cu algun di e consecuenci- • Poblacionnan marginal, incluyendo pasando mes. Syphilis no ta un virus
anan mas devastador afectando recien migrantenan emergente. E no ta rekeri tecnologia
naci. Syphilis congenito, transmiti di nobo pa para. Cada caso ta representa
mama pa yiu durante embaraso, a Esaki ta e motibo dicon expertonan un oportunidad perdi: un test perdi, un
subi dramaticamente den varios pais cada bes mas ta yama syphilis un bishita na clinica perdi, un decision di
a pesar di e echo cu un solo curso di “enfermedad señal.” Ora e plama, e no maneho perdi.
antibiotica por preveni esaki completa- ta nifica cu medicina a faya. E ta nifica
mente. cu sociedad a faya. Oficialnan di salud ta adverti cu si
tendencianan actual continua, syphilis
Na Merca, agencianan di salud ta Segun Organisacion Mundial di Salud lo carga sistemanan di salud publico
reporta e cantidad mas halto di casonan y entidadnan regional manera PAHO, mas y mas, mientras silenciosamente
di syphilis congenito den decadanan. e causantenan di e resurgimento ta e ta reforsa ciclonan di pobresa y
Babynan ta naci cu infeccionnan cla: Educacion di salud sexual reduci, exclusion. Babynan naci cu syphilis
prevenibel cu por causa cieguedad, uzo di condon bahando, stigma rond congenito no ta djis victima di infec-
daño neurologico, y morto. Na Brazil di testmento, y sistemanan di cuido cion — nan ta victima di desigualdad.
y Argentina, miles di hende muhe na di salud bou presion — specialmente
estado ta test positivo cada aña, expo- despues cu e pandemia di COVID-19 a E regreso di syphilis ta un advertencia
niendo buraconan profundo den cuido interumpi cuido di rutina. cu mundo a yega di mira caba. El a
prenatal. Na Uruguay, casonan a casi precede crisisnan di salud publico den
dobel den apenas algun aña, provo- Tambe tin un ilusion peligroso tumando pasado ora prevencion a wordo ignora
cando debate publico tocante acceso luga. Den un era di medicina avansa y y poblacionnan vulnerabel a keda atras.
na cuido medico y desigualdad social. tratamentonan efectivo pa HIV, miedo E les ta simpel y urgente: Ora un enfer-
pa infeccionnan sexualmente trans- medad prevenibel plama, e berdadero
E patronchi ta sorprendentemente miti a baha. Testmento ta wordo enfermedad ta social.
consistente. Syphilis ta subiendo mas retrasa. Prevencion ta wordo neglisha.
lihe entre: Campañanan publico ta disparce. E Ignora e resurgimento aki no ta
• Adultonan hoben resultado ta predicibel — y mortal. neutralidad. E ta aceptacion. Y e costo
• Comunidadnan di entrada abou lo wordo paga p’esnan cu menos poder
• Hende sin acceso regular na cuido Loke ta haci e resurgimento aki special- pa proteha nan mes.

