Page 4 - HOH
P. 4

18 INTERNACIONAL                                               AWEMainta                                           Diamars, 30 December 2025




       Syphilis ta bek, babynan ta pagando e prijs





                                                       Y mundo ta kedando drumi




       UN enfermedad cu un tempo a wordo
       pensa di ta grandemente  bao control

       ta haciendo un regreso peligroso — y a
       traves di continentenan, autoridadnan
       di salud ta bati alarma. Syphilis,  un
       infeccion  facil pa diagnostica, barata

       pa trata, y completamente prevenibel,
       ta subiendo drasticamente den paisnan
       rico y pober por igual.



       Expertonan di salud publico ta adverti
       cu e resurgimento aki no ta un misterio
       medico, sino un señal cla di desigualdad
       creciente, sistemanan di  prevencion

       kibra, y negligencia social creciente.


       Di Merca pa Uruguay, di Europa
       Occidental pa Latino America, casonan

       di syphilis  a aumenta den e ultimo              medico                                            mente alarmante ta cu e no mester ta
       decada — cu algun di e consecuenci-              • Poblacionnan marginal, incluyendo               pasando  mes. Syphilis no ta un virus
       anan mas devastador afectando recien             migrantenan                                       emergente.  E no  ta rekeri  tecnologia
       naci. Syphilis congenito, transmiti di                                                             nobo pa para. Cada caso ta representa

       mama pa yiu  durante  embaraso, a                Esaki ta e  motibo  dicon  expertonan             un oportunidad perdi: un test perdi, un
       subi dramaticamente  den varios pais             cada bes mas  ta yama syphilis  un                bishita na clinica perdi, un decision di
       a pesar di e echo cu un solo curso di            “enfermedad señal.” Ora e plama, e no             maneho perdi.
       antibiotica por preveni esaki completa-          ta nifica cu medicina a faya. E ta nifica

       mente.                                           cu sociedad a faya.                               Oficialnan  di  salud  ta  adverti  cu  si
                                                                                                          tendencianan actual continua, syphilis
       Na Merca, agencianan di salud ta                 Segun  Organisacion  Mundial  di Salud            lo carga sistemanan di salud publico
       reporta e cantidad mas halto di casonan          y entidadnan regional manera PAHO,                mas y mas, mientras silenciosamente

       di syphilis  congenito den decadanan.            e  causantenan  di e  resurgimento ta             e ta reforsa ciclonan di pobresa  y
       Babynan ta naci cu infeccionnan                  cla: Educacion di salud sexual reduci,            exclusion.  Babynan  naci cu  syphilis
       prevenibel  cu  por causa cieguedad,             uzo di condon bahando, stigma rond                congenito  no  ta djis victima di infec-
       daño neurologico, y morto. Na Brazil             di testmento,  y sistemanan di cuido              cion — nan ta victima di desigualdad.

       y Argentina, miles  di hende  muhe  na           di salud bou presion — specialmente
       estado ta test positivo cada aña, expo-          despues cu e pandemia di COVID-19 a               E regreso di syphilis ta un advertencia
       niendo buraconan profundo den cuido              interumpi cuido di rutina.                        cu mundo a  yega  di  mira  caba.  El a
       prenatal. Na Uruguay, casonan a casi                                                               precede crisisnan di salud publico den

       dobel den apenas algun aña, provo-               Tambe tin un ilusion peligroso tumando            pasado ora prevencion a wordo ignora
       cando debate publico tocante  acceso             luga. Den un era di medicina avansa y             y poblacionnan vulnerabel a keda atras.
       na cuido medico y desigualdad social.            tratamentonan efectivo pa HIV, miedo              E les ta simpel y urgente: Ora un enfer-
                                                        pa infeccionnan  sexualmente trans-               medad prevenibel plama, e berdadero

       E patronchi  ta sorprendentemente                miti a baha. Testmento ta wordo                   enfermedad ta social.
       consistente. Syphilis ta subiendo mas            retrasa. Prevencion ta wordo neglisha.
       lihe entre:                                      Campañanan publico ta disparce. E                 Ignora e resurgimento aki no ta
       • Adultonan hoben                                resultado ta predicibel — y mortal.               neutralidad. E ta aceptacion. Y e costo

       • Comunidadnan di entrada abou                                                                     lo wordo paga p’esnan cu menos poder
       •  Hende  sin  acceso  regular  na  cuido        Loke ta haci e resurgimento aki special-          pa proteha nan mes.
   1   2   3   4   5   6   7   8   9