Page 18 - AHATA
P. 18
A3
LOCAL Diaranson 3 December 2025
Rapport di IMF:
Elevacion di nivel di lama ta un menasa cu por tin consecuencianan grave
pa Aruba
Dia 1 di december e Inter- planificacion y diseño di in-
national Monetary Fund frastructura scenarionan cli-
(IMF) a publica un rap- matico di largo plaso cu por
port tocante e situacion keda relevante pa decadas of
climatico cu por mira ac- hasta siglonan.
tualmente na Aruba y ki 2. Integra e riesgo di
sorto di riesgo e por tin pa elevacion di nivel di lama
e isla den largo plaso. Ade- den marconan financiero.
mas, e agencia a provee al- Cu esaki, e rapport ta con-
gun conseho riba adapta- seha pa crea presupuestonan
cion na e cambionan aki. predicible y di largo plaso
dedica specificamente riba
Segun e rapport ta indica, adaptacion climatico. Asina
Aruba ta enfrentando varios Aruba por preveni shocknan
reto relaciona cu clima cu financiero y sigura progreso
por menasa su stabilidad eco- riba resiliencia climatico.
nomico, bienestar social y 3. Fortalece marconan
sostenibilidad di su ambiente di uso di tereno y planifica-
costero. Mientras cu e isla cion urbano. Modernisa po-
tin tempo ta adapta na clima litica riba tereno por hunga
seco y cayente via inversion- un rol den reduci exposicion
nan manera desalinacion, e pa menasanan den futuro.
velocidad drastico di cambio E rapport ta haci yamado pa
di clima—particularmente varios metodo pa por aborda otro areanan marino di Aru- integra desaroyonan cu ta in-
elevacion den nivel di lama— e menasa aki. Hasta caidanan chikito den ba, specialmente den arean- clusivo pa naturalesa y limita
ta exigi un cambio den plani- turismo por tin un impacto an unda lama por bira hopi construccion den zonanan
ficacion y strategia riba e isla. Proyeccionnan di eleva- significante riba nos econo- bruto (Arashi y Boca Catalina exponi na un posible eleva-
cion di nivel di lama pa mia, manera e rapport ta bisa, por ehempel) por duna Aru- cion di nivel di lama.
En general, Aruba ta un di e Aruba mirando cu e ta keda hunga ba mas proteccion costero. 4. Mehora colaboracion
paisnan cu ta mira temper- Investigadornan ta pronostica un rol central den genera in- intergubernamental. Cambio
aturanan halto mas frecuente cu e nivel di lama rond Aru- greso, inversion y pa crea tra- Otro sistemanan di barera climatico ta afecta tur sector,
cu otro paisnan na mundo. ba lo aumenta pa 0.71 meter bao. menciona den e rapport ta pues coordinacion entre dife-
Na mesun momento, cam- pa aña 2100 bao emisionnan inclui ‘floodgates’ y mas duin rente instancia ta importante
bio di clima ta causando e modera rond mundo. Bao Con Aruba por adapta? construi of restaura riba nos pa mitiga esaki. E rapport ta
isla bira mas cayente mas emisionnan halto, e isla por Mientras cu Aruba no por costanan. Manera e rapport enfatisa cu colaboracion ta
liher compara cu resto di mira un elevacion di 0,9 me- stop e elevacion di nivel di ta splica, e tipo di interven- specialmente relevante entre
mundo, unda e temperatura ter of mas. E scenario alinea lama, gobierno por mitiga e cionnan aki ta preveni in- autoridadnan di infrastruc-
na Aruba ta 1,6 grado celsius cu e Acuerdo di Paris riba efectonan di esaki riba e eco- undacion, ta protege infra- tura, agencianan ambiental,
mas halto compara cu nivel- cambio climatico lo por man- nomia y poblacion di isla. E structura critico y ta reduci e departamentonan di planifi-
nan pre-industrial. Combina tene e elevacion na 0,6 meter. rapport ta indica cu por me- necesidad pa reubicacion di e cacion, ministerionan di fi-
cu esaki, Aruba ta por mira E efecto acumulativo di e dio di usa hermentnan di poblacion. nanzas y empresanan estatal.
menos yobida y periodonan cambionan aki por ta severo: modelo avansa, medidanan di
di secura (ya ta mirando e inundacion permanente di proteccion riba nos costa por E rapport di IMF tambe ta IMF ta calcula cu implemen-
region panort di Aruba cu teranan mas abao, daño na reduci perdidanan den futuro subraya un serie di recomen- tacion di e medidanan aki lo
ta pasando den periodonan infrastructura costero y po- pa 40%. dacionnan strategico den cre- rekeri un aumento den inver-
seco)—condicionnan cu por sible desplasamento di e co- Como ehempel, investiga- acion di politica cu por yuda sion publico. E agencia mon-
pone presion riba recursonan munidad. E tipo di dañonan dornan ta menciona e con- e isla fortalece su resiliencia etario ta calcula cu e costonan
esencial manera awa, cori- aki por pone presion riba in- struccion di ‘dijken’ y muray- y reduci e costonan di e im- lo ta equivalente na 0,4% di
ente y por afecta ecosistem- stancianan publico y tambe anan instala den lama, cual ta pacto climatico den futuro: Aruba su GDP pa aña. Nota-
anan rond e isla. Modelonan nos economia, pasobra re- medidanan den cual Hulanda 1. Priorisa planifica blemente, e costonan aki no
ta proyecta cu e temperatura construccion lo tin un costo caba ta un pionero den dje. Pa proteccion di largo plaso riba ta aumenta durante tempo,
riba e isla lo aumenta pa 0,8 te sumamente grandi pa nos reforsa proteccionnan natural nos costanan. E proteccion a pesar cu nivel di lama si lo
1,9 grado celsius pa aña 2085. isla. contra elevacion di nivel di costero cu Aruba tin caba no sigui aumenta. Pa Aruba, e
lama por pone mas enfoke ta adecua mas pa e posible rapport ta enfatisa cu esaki
Pero e menasa mas grandi ta E sector di Turismo tambe ta riba restauracion di nos rif- realidad den futuro. Pa e mo- ta representa un inversion
elevacion den nivel di lama, enfrentando un peligro se- nan di coral. Na Aruba ya tibo aki, gobierno di Aruba manehable—specialmente
segun e rapport ta nota. A rio. E rapport di IMF ta ad- tin e organisacion Scubble- mester mehora proteccion ora ta considera kico e impac-
splica cu hasta si mira accion verti cu elevacion den nivel Bubbles cu ta tumando pa- anticua cu tabata diseña pa to financiero lo por ta si Aru-
fuerte rond mundo pa aborda di lama y erosion mas fuerte sonan directo pa restaura nos nivelnan di lama mas abao. ba no tuma accion concreto.
cambio climatico, elevacion di nos costanan por ta un me- coralnan, pero te ainda esaki Tambe mester incorpora den
den nivel di lama lo continua nasa grandi pa nos playanan ta riba un escala basta chikito.
pasobra ijs na Groenlandia y y zonanan turistico—spe- Matanan di mangel tambe
Antartica lo keda smelt. Pa cialmente e hotelnan ubica por hunga un rol importante
paisnan chikito cu tin hopi hopi cerca di canto. Pasobra den proteccion di nos costan-
hogar y negoshinan operando temperaturanan mas halto an.
cerca di costa, e menasa por ta treciendo daño na nos rif-
ta significante. Y e riesgonan nan di coral, Aruba ta keda Bareranan di piedra na canto
“macro-critico” di elevacion sin proteccion natural riba di lama tambe por ta ben-
di nivel di lama ta mesun sig- nos costa pa por contraresta e eficioso pa absorba energia di
nificante pa Aruba. Manera e efectonan di elevacion di niv- olanan cu ta dal na canto. E
rapport ta enfatisa, un eleva- el di lama. For di un perspec- tipo di bareranan aki (yama
cion di nivel di lama ta algo tiva comercial, e degradacion ‘revetment’ den Ingles) por
cu lo keda inevitable den di nos coralnan ta daña e mira caba den area di Oran-
Aruba su futuro. Sinembar- atraccion di nos naturalesa pa jestad banda di e dock di yate.
go, e rapport ta conseha riba turistanan. Pa implementa esakinan den

