Page 18 - AHATA
P. 18

A3
                                                                                                           LOCAL Diaranson 3 December 2025

                                                                       Rapport di IMF:
            Elevacion di nivel di lama ta un menasa cu por tin consecuencianan grave

                                                                          pa Aruba


            Dia 1 di december e Inter-                                                                                          planificacion  y diseño di  in-
            national  Monetary  Fund                                                                                            frastructura  scenarionan  cli-
            (IMF)  a  publica  un  rap-                                                                                         matico di largo plaso cu por
            port  tocante  e  situacion                                                                                         keda relevante pa decadas of
            climatico cu por mira ac-                                                                                           hasta siglonan.
            tualmente  na  Aruba  y  ki                                                                                         2.     Integra  e  riesgo  di
            sorto di riesgo e por tin pa                                                                                        elevacion  di  nivel  di  lama
            e isla den largo plaso. Ade-                                                                                        den  marconan  financiero.
            mas, e agencia a provee al-                                                                                         Cu  esaki,  e  rapport  ta  con-
            gun conseho riba adapta-                                                                                            seha pa crea presupuestonan
            cion na e cambionan aki.                                                                                            predicible  y  di  largo  plaso
                                                                                                                                dedica  specificamente  riba
            Segun  e  rapport  ta  indica,                                                                                      adaptacion  climatico.  Asina
            Aruba  ta  enfrentando  varios                                                                                      Aruba por preveni shocknan
            reto  relaciona  cu  clima  cu                                                                                      financiero  y  sigura  progreso
            por menasa su stabilidad eco-                                                                                       riba resiliencia climatico.
            nomico,  bienestar  social  y                                                                                       3.     Fortalece  marconan
            sostenibilidad di su ambiente                                                                                       di  uso  di  tereno  y  planifica-
            costero.  Mientras  cu  e  isla                                                                                     cion urbano. Modernisa po-
            tin tempo ta adapta na clima                                                                                        litica  riba  tereno  por  hunga
            seco y cayente via inversion-                                                                                       un rol den reduci exposicion
            nan  manera  desalinacion,  e                                                                                       pa  menasanan  den  futuro.
            velocidad drastico di cambio                                                                                        E rapport ta haci yamado pa
            di   clima—particularmente  varios metodo pa por aborda                                otro areanan marino di Aru-  integra desaroyonan cu ta in-
            elevacion den nivel di lama—  e menasa aki.               Hasta  caidanan  chikito  den  ba,  specialmente  den  arean-  clusivo pa naturalesa y limita
            ta exigi un cambio den plani-                             turismo  por  tin  un  impacto  an  unda  lama  por  bira  hopi  construccion  den  zonanan
            ficacion y strategia riba e isla.   Proyeccionnan di eleva-  significante  riba  nos  econo-  bruto (Arashi y Boca Catalina  exponi  na  un  posible  eleva-
                                           cion di nivel di lama pa   mia, manera e rapport ta bisa,  por ehempel) por duna Aru-  cion di nivel di lama.
            En general, Aruba ta un di e           Aruba              mirando cu e ta keda hunga  ba mas proteccion costero.    4.     Mehora colaboracion
            paisnan  cu  ta  mira  temper-  Investigadornan ta pronostica  un rol central den genera in-                        intergubernamental. Cambio
            aturanan halto mas frecuente  cu e nivel di lama rond Aru-  greso, inversion y pa crea tra-  Otro  sistemanan  di  barera  climatico ta afecta tur sector,
            cu  otro  paisnan  na  mundo.  ba lo aumenta pa 0.71 meter  bao.                       menciona  den  e  rapport  ta  pues coordinacion entre dife-
            Na  mesun  momento,  cam-    pa aña 2100 bao emisionnan                                inclui ‘floodgates’ y mas duin  rente instancia ta importante
            bio  di  clima  ta  causando  e  modera  rond  mundo.  Bao   Con Aruba por adapta?     construi of restaura riba nos  pa mitiga esaki. E rapport ta
            isla  bira  mas  cayente  mas  emisionnan  halto,  e  isla  por  Mientras  cu  Aruba  no  por  costanan.  Manera  e  rapport  enfatisa  cu  colaboracion  ta
            liher  compara  cu  resto  di  mira un elevacion di 0,9 me-  stop  e  elevacion  di  nivel  di  ta  splica,  e  tipo  di  interven-  specialmente  relevante  entre
            mundo,  unda  e  temperatura  ter of mas. E scenario alinea  lama,  gobierno  por  mitiga  e  cionnan  aki  ta  preveni  in-  autoridadnan  di  infrastruc-
            na Aruba ta 1,6 grado celsius  cu  e  Acuerdo  di  Paris  riba  efectonan di esaki riba e eco-  undacion,  ta  protege  infra-  tura,  agencianan  ambiental,
            mas halto compara cu nivel-  cambio climatico lo por man-  nomia y poblacion di isla. E  structura critico y ta reduci e  departamentonan  di  planifi-
            nan pre-industrial. Combina  tene e elevacion na 0,6 meter.  rapport ta indica cu por me-  necesidad pa reubicacion di e  cacion,  ministerionan  di  fi-
            cu  esaki,  Aruba  ta  por  mira  E  efecto  acumulativo  di  e  dio  di  usa  hermentnan  di  poblacion.           nanzas y empresanan estatal.
            menos  yobida  y  periodonan  cambionan aki por ta severo:  modelo avansa, medidanan di
            di  secura  (ya  ta  mirando  e  inundacion  permanente  di  proteccion riba nos costa por  E  rapport  di  IMF  tambe  ta  IMF ta calcula cu implemen-
            region  panort  di  Aruba  cu  teranan  mas  abao,  daño  na  reduci perdidanan den futuro  subraya un serie di recomen-  tacion di e medidanan aki lo
            ta  pasando  den  periodonan  infrastructura  costero  y  po-  pa 40%.                 dacionnan strategico den cre-  rekeri un aumento den inver-
            seco)—condicionnan  cu  por  sible desplasamento di e co-  Como  ehempel,  investiga-  acion di politica cu por yuda  sion publico. E agencia mon-
            pone presion riba recursonan  munidad. E tipo di dañonan  dornan  ta  menciona  e  con-  e  isla  fortalece  su  resiliencia  etario ta calcula cu e costonan
            esencial  manera  awa,  cori-  aki por pone presion riba in-  struccion di ‘dijken’ y muray-  y reduci e costonan di e im-  lo  ta  equivalente  na  0,4%  di
            ente  y  por  afecta  ecosistem-  stancianan  publico  y  tambe  anan instala den lama, cual ta  pacto climatico den futuro:  Aruba su GDP pa aña. Nota-
            anan rond e isla. Modelonan  nos  economia,  pasobra  re-  medidanan den cual Hulanda  1.     Priorisa    planifica  blemente, e costonan aki no
            ta proyecta cu e temperatura  construccion lo tin un costo  caba ta un pionero den dje. Pa  proteccion di largo plaso riba  ta  aumenta  durante  tempo,
            riba e isla lo aumenta pa 0,8 te  sumamente  grandi  pa  nos  reforsa proteccionnan natural  nos  costanan.  E  proteccion  a pesar cu nivel di lama si lo
            1,9 grado celsius pa aña 2085.  isla.                     contra  elevacion  di  nivel  di  costero cu Aruba tin caba no  sigui  aumenta.  Pa  Aruba,  e
                                                                      lama  por  pone  mas  enfoke  ta  adecua  mas  pa  e  posible  rapport  ta  enfatisa  cu  esaki
            Pero e menasa mas  grandi ta  E sector di Turismo tambe ta  riba  restauracion  di  nos  rif-  realidad den futuro. Pa e mo-  ta  representa  un  inversion
            elevacion  den  nivel  di  lama,  enfrentando  un  peligro  se-  nan  di  coral.  Na  Aruba  ya  tibo  aki,  gobierno  di  Aruba  manehable—specialmente
            segun  e  rapport  ta  nota.  A  rio. E rapport di IMF ta ad-  tin  e  organisacion  Scubble-  mester  mehora  proteccion  ora ta considera kico e impac-
            splica cu hasta si mira accion  verti  cu  elevacion  den  nivel  Bubbles  cu  ta  tumando  pa-  anticua  cu  tabata  diseña  pa  to financiero lo por ta si Aru-
            fuerte rond mundo pa aborda  di lama y erosion mas fuerte  sonan directo pa restaura nos  nivelnan  di  lama  mas  abao.  ba no tuma accion concreto.
            cambio  climatico,  elevacion  di nos costanan por ta un me-  coralnan, pero te ainda esaki  Tambe mester incorpora den
            den nivel di lama lo continua  nasa  grandi  pa  nos  playanan  ta riba un escala basta chikito.
            pasobra ijs na Groenlandia y  y  zonanan  turistico—spe-  Matanan  di  mangel  tambe
            Antartica  lo  keda  smelt.  Pa  cialmente  e  hotelnan  ubica  por hunga un rol importante
            paisnan  chikito  cu  tin  hopi  hopi  cerca  di  canto.  Pasobra  den proteccion di nos costan-
            hogar y negoshinan operando  temperaturanan  mas  halto  an.
            cerca di costa, e menasa por  ta treciendo daño na nos rif-
            ta significante. Y e riesgonan  nan  di  coral,  Aruba  ta  keda  Bareranan di piedra na canto
            “macro-critico”  di  elevacion  sin  proteccion  natural  riba  di  lama  tambe  por  ta  ben-
            di nivel di lama ta mesun sig-  nos costa pa por contraresta e  eficioso pa absorba energia di
            nificante pa Aruba. Manera e  efectonan di elevacion di niv-  olanan cu ta dal na canto. E
            rapport ta enfatisa, un eleva-  el di lama. For di un perspec-  tipo  di  bareranan  aki  (yama
            cion di nivel di lama ta algo  tiva comercial, e degradacion  ‘revetment’  den  Ingles)  por
            cu  lo  keda  inevitable  den  di  nos  coralnan  ta  daña  e  mira caba den area di Oran-
            Aruba  su  futuro.  Sinembar-  atraccion di nos naturalesa pa  jestad banda di e dock di yate.
            go, e rapport ta conseha riba  turistanan.                Pa implementa esakinan den
   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23