Page 254 - Кыргызстан тарыхы 11 - кл
P. 254
«Кыргыз тарыхы боюнча лекциялары» деген китептер басмадан Элдин материалдык жана руханий байлыгын камтыган, реал-
чыкты. Аны менен катар көрүнүктүү окумуштуулар Н. А. Арис- дуу тарыхый окуяларды, образдарды чагылткан «Манас» үчилти-
товдун, В. В. Бартольддун, Н. Я. Бичуриндин, А. Н. Бернштамдын гине жана кенже эпосторго карата кызыгуулар ого бетер артты.
жана С. М. Абрамзондун Кыргызстандын жана кыргыздардын Кыргыз Республикасынын Президентинин Указы менен
тарыхы боюнча тандалма эмгектери жарыяланды. 1995-ж. «Манас» эпосунун 1000 жылдыгын белгилөө жарыя-
Кыргыздардын этногенезисин жана этностук тарыхы тере- ланды. Бул боюнча БУУнун Генералдын ассамблеясы атайы
нирээк изилдөө үчүн КР УИАнын Тарых институтунун демил- резолюция кабыл алган. Натыйжада улуу эпосубуздун 1000
геси менен атайын программа иштелип чыкты. Коомчулуктун жылдыгы эл аралык алкакта кеңири белгиленди.
өз элинин тарыхына зор кызыгууларын эске алып, программа- «Манас» эпосунун 1000 жылдыгын өткөрүүдө эгемендүү Кыр-
нын авторлору кыргыздардын этногенездик жана этностук та- гызстандын маданияты ата-бабаларыбыздын өткөн замандагы
рыхынын проблемаларына чоң көнүл бурушкан. Кыргыздардын маданий мурастарын жанылоо багытында жаны бийиктикке
тарыхын үйрөнүү жана ага кайрылуу идеологиялык жактан да көтөрүлдү. Бул мааракеге карата Талас жеринде «Манас-Ордо»,
даярдалган, б. а. коомдун расмий мамлекеттик структуралары Биш кек шаарына жакын Чон-Арык айылында «Манас Айы-
жагынан да колдоого алынган. Мунун өзү элдин өз тагдырын лы» тарыхый-этнографиялык комплекстери ачылды. «Манас»
аныктап билишинде бир кыйла маанилүү ролду аткарды. эпосунун бир нече варианттары, эпосту илимий изилдөөгө ар-
налган ондогон китептер жарыяланды. Аны белгилөөгө дүйнөнүн
көптөгөн мамлекеттери катышкан. 1995-ж. августта Бишкекте
«Манас» эпосу жана дүйнө элдеринин эпикалык мурастары»
деген темада эл аралык симпозиум өткөрүлгөн. Ага 20дан ашык
өлкөдөн 130дан ашык окумуштуулар, жазуучулар катышыш-
кан. «Манас» эпосунун варианттары орус, англис, кытай, хин-
ди ж. б. тилдерге которулган.
Тарых илиминде мурда эзүүчү таптын өкүлдөрү катары сында-
лып келген көптөгөн тарыхый инсандардын - бийлердин, манап-
тардын, баатырлардын ролдору кайра талданууга алына баштады.
Алардын оң маанидеги иштерине басым коюлуу менен даназалуу
тарыхый инсандардын юбилейлик даталарын белгилөө салтка
айланды. Ошентип, мамлекеттик денгээлде тарыхый чындыкты
калыбына келтирүү колго алынды. Кыргыз элинин таланттуу,
көрүнүктүү уул-кыздарына тарыхтагы жана маданияттагы татык-
«Манас-айылы» тарыхый-этнографиялык комплекси.
туу орундары кайрылып берилди. Ошондой иш-чаралардан улам
Кыргыз элинин тарыхын иликтөөнүн маанилүү булактары- кыргыздардын тарыхы көзгө көрүнгөн, реалдуу мазмунга ээ бо-
нын бири болуп санжыра эсептелет. Ал оозеки формада жашоо луп, конкреттүү адамдардын жандуу тагдырлары, максат, иште-
менен элибиздин этногенезин жана этностук тарыхын үйрөнүүдө ри аркылуу толумдуу экендиги дааналанып чыга келди.
өз алдынча орунга ээ. Ал ошондой эле белгилүү тарыхый инсан- Кыргыздардын улуттук аң-сезиминин өсүшү мыйзам-ченемдүү
дардын өмүр жолун жана иштерин баяндап, жаш муундар үчүн түрдө тарыхый, коомдук жана маданий тармактагы кезегинде «унут
тарбиялык милдетти да аткарат. Элдик санжырага карата кызы- калтырылган» көптөгөн инсандардын ысымдарын өз ордуна кой-
гуу өсүп, 1990-ж. Жети-Өгүз районундагы Шалбаа айлында сан- ду. Аныгында алар тууралуу кыргыз эли уламыштарында, сан-
жыраны так, мазмундуу айтуучулардын конкурсу болуп өткөн. жыраларында, ырларында дайым эскере жүрүшкөндүктөрү анык.
1990-ж. кыргыздардын 1916-ж. улуттук-боштондук көтөрү- Демократиялык кайра куруулар, сөз эркиндиги, өз эгемендүү мам-
лүшүнүн 75 жылдыгын, ал эми 2006-жылы бул улуу көтөрүлүш- лекетин түзүүгө умтулуу ж. б. «унут калтырылган» ысымдарды
түн 90 жылдыгын белгилөө бүтүндөй коомчулуктун өз тарыхы- кыргыз элинин маданиятына жана тарыхына табигый түрдө кай-
на мамилесин жаңылап, кыргыздардын улуттук аң-сезиминин тарды. Бул иш-чаралар, албетте, жаңы өсүп келе жаткан муунду
www.trk.kg
өсүшүнө позитивдүү салым кошту. өз мекенин сүйүүгө, анын өткөнү менен, өткөндөгү даңазалуу ин-
9 К 9 253
