Page 1990 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๑๙๗๒

ิ
ิ
ื่

รวมทั้งศาลยุติธรรมน าวิธีพจารณาคดีทางอเล็กทรอนิกส์มาใช้เพออานวยความยุติธรรมแก่ประชาชนต่อไปได้
๓

บนแนวคิดที่ว่าการท างานของศาลเป็นการให้บริการอานวยความยุติธรรมแก่ประชาชน หรือ ‘court as a
๔
service, not a place’ อันเป็นการเน้นย้ าความส าคัญของการปฏิบัติหน้าที่มากกว่าความส าคัญของสถานที่ตั้ง
เพราะการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมได้โดยสะดวก รวดเร็ว ประหยัด และเป็นธรรมถือเป็นหัวใจส าคัญ
ั
ื่
ศาลยุติธรรมมีแผนงานพฒนาเป็นศาลดิจิทัลและ Smart Court เพอขับเคลื่อนนโยบายของประธานศาลฎีกา
โดยน าเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้ในกระบวนการทางศาลเป็นระบบออนไลน์เชื่อมโยงข้อมูลถึงกันทั่วประเทศและ
ให้บริการคู่ความได้ตลอด ๒๔ ชั่วโมง ท าให้เข้าถึงกระบวนการยุติธรรมได้ง่ายขึ้น เริ่มจากคดีแพงและขยาย
่
ขอบเขตไปยังคดีอาญา แนวคิดการใช้วิธีพิจารณาคดีทางอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งรวมถึงการนั่งพิจารณาคดีผ่าน

ื้
ิ
ระบบอิเล็กทรอนิกส์หรือแอปพลิเคชันที่ใช้อนเทอร์เน็ตไม่ใช่หลักการใหม่ เพราะตั้งอยู่บนพนฐานของการนั่ง
ิ
ิ
ี
พจารณาคดีทางไกลเช่นเดียวกับการนั่งพจารณาคดีโดยระบบการประชุมทางจอภาพเพยงแต่ใช้เทคโนโลยี
แตกต่างกัน อย่างไรก็ดี สถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา ๒๐๑๙ เป็นตัวเร่งผลักดันให้
ั
ิ
ศาลยุติธรรมพฒนาระบบการพจารณาคดีทางอเล็กทรอนิกส์ทั้งในคดีแพงและคดีอาญาเร็วขึ้น จนกระทั่งนั่ง
ิ
๕
่
พิจารณาคดีทางระบบอิเล็กทรอนิกส์หรือแอปพลิเคชันที่ใช้อินเทอร์เน็ต (ออนไลน์) โดยทุกฝ่ายอยู่นอกที่ท าการ
ศาลได้โดยถือว่าสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา ๒๐๑๙ เป็นเหตุฉุกเฉินหรือเป็นการ
จ าเป็นเพอความปลอดภัยของคู่ความและผู้เกี่ยวข้องตลอดจนบุคลากรของศาลซึ่งติดเชื้อหรือเสี่ยงต่อการติด
ื่
่
ิ
เชื้อที่ศาลจะมีค าสั่งก าหนดการนั่งพจารณา ณ สถานที่อื่น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพง มาตรา
ิ
ิ
๓๕ วรรคหนึ่ง และแนวทางการนั่งพจารณาโดยใช้วิธีการทางอเล็กทรอนิกส์นอกที่ท าการในหนังสือด่วนที่สุดที่
ศย ๐๑๖/ว๘๔๐ ลงวันที่ ๒ สิงหาคม ๒๕๖๔ อนเป็นความพยายามสร้างสมดุลระหว่างเหตุผลด้านสาธารณสุข
ั
และเหตุผลด้านการอานวยความยุติธรรมให้แก่ประชาชนอย่างเป็นธรรม ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้า

ระหว่างประเทศกลางในฐานะส่วนหนึ่งของศาลยุติธรรมด าเนินการตามแนวนโยบายของประธานศาลฎีกา

และศาลยุติธรรมดังกล่าวตามล าดับ

ั
ิ
ปัญหาว่าวิธีพจารณาคดีทางอเล็กทรอนิกส์จะพฒนาเป็นวิถีปกติใหม่ของการด าเนินกระบวนพจารณา
ิ
ิ
คดีในศาลทรัพย์สินทางปัญญาฯกลางได้หรือไม่เป็นประเด็นที่น่าสนใจศึกษา เพราะแม้จะมองเห็นภาพของ
ความสะดวก รวดเร็ว และประหยัดของการใช้วิธีพิจารณาคดีทางอเล็กทรอนิกส์ แต่ประเด็นพิจารณาด้านความ
ิ

๓ เมทินี ชโลธร ประธานศาลฎีกา และพงษ์เดช วานิชกิตติกูล เลขาธิการส านักงานศาลยุติธรรม, “Innovative Justice
ภาพลักษณ์ใหม่ศาลยุติธรรมมุ่งสู่จุดหมายการเป็นที่พึ่งแห่งแรกของประชาชน,” (บทสัมภาษณ์) นิตยสาร BOT พระสยาม
MAGAZINE, ฉบับที่ ๒ มีนาคม-เมษายน ๒๕๖๔, หน้า ๓ ๙ [ออนไลน์], สืบค้น ๒ ๓ กรกฎาคม ๒๕๖๔
https://www.bot.or.th.
๔ Adam Mawardi, The Challenges ahead for online courts [ online] , 13 May 2020. [ 4 July 2021 .
]
https://www.legalcheek.com/lc-careers-post
๕ เมทินี ชโลธร, ประธานศาลฎีกา และพงษ์เดช วานิชกิตติกูล เลขาธิการส านักงานศาลยุติธรรม, “Innovative Justice
ภาพลักษณ์ใหม่ศาลยุติธรรมมุ่งสู่จุดหมายการเป็นที่พึ่งแห่งแรกของประชาชน,” หน้า ๓๙ – ๔๐.