Page 1985 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21
P. 1985
๑๙๖๗
๑. เงื่อนไขการพจารณาคดีอาญาทางอเล็กทรอนิกส์ อาจเกิดได้ ๒ กรณี คือ ศาลเห็นสมควรหรือ
ิ
ิ
คู่ความร้องขอ เนื่องจากมีเหตุจ าเป็นที่ท าให้คู่ความหรือพยานไม่อาจเดินทางมาศาลได้ ซึ่งเหตุจ าเป็นอาจ
ื่
เกิดจากการเจ็บป่วย พยานอยู่ต่างประเทศ หรือมีเหตุจ าเป็นอย่างอนอนมิอาจก้าวล่วงได้ เช่น เกิด
ั
เหตุการณ์ไม่ปกติ หรือมีการแพร่ระบาดของโรคติดต่อร้ายแรง ท าให้คู่ความไม่สามารถเดินทางมาศาลได้
ิ
เป็นต้น โดยศาลจะอนุญาตให้มีการสืบพยานทางอเล็กทรอนิกส์ได้นั้น จ าเลยต้องให้ความยินยอมและ
จ าเลยต้องมีทนายความ โดยทนายความสามารถท าหน้าที่ว่าความให้แก่จ าเลยได้ และการสืบพยานทาง
ิ
อเล็กทรอนิกส์ต้องไม่เป็นที่เสียหายหรือก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมแก่จ าเลย ทั้งนี้ การน าวิธีการทาง
ิ
อเล็กทรอนิกส์มาใช้ต้องค านึงถึงการคุ้มครองสิทธิทั้งของจ าเลยและผู้เสียหาย ต้องไม่ท าให้สิทธิการ
ด าเนินคดีหรือสิทธิในการต่อสู้คดีของคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งลดน้อยถอยลง หรือเป็นการเพมภาระหรือ
ิ่
ค่าใช้จ่ายแก่คู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง อนจะท าให้เกิดความได้เปรียบเสียเปรียบทางคดี โดยต้องอยู่ภายใต้
ั
ความยินยอมของคู่ความ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่คู่ความทุกฝ่าย ดังนั้น หากคู่ความฝ่ายในฝ่ายหนึ่งไม่
มีความสามารถหรือไม่สะดวกในการเข้าถึงเทคโนโลยีโดยมีเหตุอันสมควร ศาลจะอนุญาตให้มีการสืบพยาน
ิ่
ทางอเล็กทรอนิกส์ไม่ได้ เพราะเป็นการเพมภาระให้แก่คู่ความมากขึ้นกว่าเดิม อกทั้งศาลควรเปิดโอกาสให้
ิ
ี
จ าเลยโต้แย้งคัดค้านได้อย่างเต็มที่ เพื่อให้ศาลพิจารณาได้ว่า หากน าวิธีการดังกล่าวมาใช้จะท าให้จ าเลยเสีย
ั
ื้
สิทธิการสืบพยานโดยเปิดเผยต่อหน้าจ าเลยหรือไม่ อนเป็นหลักการพนฐานในการคุ้มครองสิทธิของจ าเลย
ในการต่อสู้คดีได้อย่างเต็มที่
๒. การพจารณาคดีอาญาทางอเล็กทรอนิกส์ (ออนไลน์) จ าเป็นต้องมีการบันทึกภาพและเสียง
ิ
ิ
ในรูปแบบไฟล์วิดีโอ (VDO) เก็บไว้ทุกครั้ง โดยอาศัยอานาจตามข้อบังคับประธานศาลฎีกา ตามประมวล
ิ
กฎหมายวิธีพจารณาความอาญา มาตรา 172 วรรคสี่ และอาจเก็บรักษาไว้ในเครื่องคอมพวเตอร์แม่ข่าย
ิ
ิ
ของศาล หรือในระบบการจัดท าสารบบและส านวนคดีอเล็กทรอนิกส์ (E-CMS) ซึ่งขั้นตอนการพิจารณาทาง
ิ
อเล็กทรอนิกส์ต้องมีความโปร่งใส ชัดเจน และสามารถตรวจสอบได้ การน าระบบการบันทึกภาพและเสียง
ิ
มาใช้ในการสืบพยานทางอเล็กทรอนิกส์ในคดีอาญา หากภายหลังจ าเลยโต้แย้งถึงการสืบพยาน
ทางอิเล็กทรอนิกส์ต่อศาลสูง ศาลสูงสามารถตรวจสอบโดยดูย้อนหลังได้จากภาพและเสียงที่มีการบันทึกใน
ห้องพิจารณาคดี
๓. การสืบพยานทางอเล็กทรอนิกส์ให้ถือเสมือนว่าเป็นการด าเนินกระบวนพจารณาในห้องพจารณา คงมีแต่
ิ
ิ
ิ
คู่ความที่ได้รับอนุญาตจากศาลให้ใช้วิธีการออนไลน์เท่านั้นที่อยู่นอกศาล แต่ในห้องพจารณาคดีควรจะมี
ิ
ผู้พิพากษาพร้อมทั้งองค์คณะ และเจ้าหน้าที่อยู่ในห้องพิจารณาเหมือนเดิม เว้นแต่อาจมีเหตุฉุกเฉินหรือเป็น
ิ
การจ าเป็น หรือมีเหตุการณ์ไม่ปกติที่ท าให้ไม่สามารถขึ้นพจารณาได้ เช่น เจ้าหน้าหน้าที่ต้องกักตัว หรือมี
ิ
ค าสั่งห้ามเดินทางออกจากบ้าน เป็นต้น ซึ่งเหตุผลของการที่ผู้พพากษาและองค์คณะต้องอยู่ในห้อง
ิ
ิ
ิ
พจารณาในศาลเป็นหลัก เพราะการพจารณาคดีรับฟงพยานหลักฐาน ผู้พพากษาและองค์คณะต้องได้รู้ ได้
ั
เห็น ได้ยิน ได้ฟังพยานด้วยตนเอง ในขณะพจารณาคดีและค าวินิจฉัยชี้ขาดคดี เพื่อสรุปผลร่วมกันวิเคราะห์
ิ
กลั่นกรองของผู้พพากษาและองค์คณะโดยละเอียดรอบคอบทุกขนตอนให้สอดคล้องกับสิทธิพื้นฐานที่ได้รับ
ั้
ิ
