Page 5 - HOH
P. 5
Diahuebs, 16 April 2026 AWEMainta LOCAL 3
Cuido di salud ta cuminsa prome cu hospital
E crisis di prevencion cu nos ta ignora
TIN un ilusion peligroso den nos sociedad moderno: cu escogencianan aki, no via casonan isola, sino via presion
cuido di salud ta cuminsa na hospital. Cu ora algo bay robes, sistemico.
e sistema lo interveni, cura e problema, y restaura e balansa.
E ta un creencia consolador—pero uno hopi caro. Mas pashent. Mas condicion cronico. Mas tension riba e
sistema.
Pasobra na momento cu un pashent yega riba un cama di
hospital, hopi biaha e bataya real a wordo perdi caba. Toch, e combersacion publico ta keda fiha riba hospitalnan.
Mas fondo, mas ekipo, mas specialista. Esakinan ta nece-
E narativa cu cuido di salud ta wordo defini pa hospital, sario—pero nan no ta suficiente. Expande e capacidad di
dokter, y remedi no ta solamente incompleto—e ta funda- tratamento sin atende e causanan principal ta manera mop
mentalmente engañoso. Hospitalnan ta diseña pa inter- e vloer mientras e tuberia ta keda kibra.
vencion, no pa prevencion. Nan ta maneha crisis, stabilisa
condicion, y den e miho casonan, extende bida. Pero nan Prevencion, en cambio, ta opera den silencio y sin visibilidad
no ta traha pa atende e rais di e problemanan cu ta manda inmediato. E no ta produci titularnan dramatico ni ceremoni-
hende eyden den prome luga. anan di corta sinta. E ta sosode den habitonan diario: Loke
hende ta come, cuanto nan ta move, e calidad di aire cu nan
Si nos mira e patronchinan di cerca, e subida den casonan ta hala, e stress cu nan ta carga, y e informacion cu nan ta
di diabetes, presion halto, obesidad, y malesanan cardio- ricibi tocante nan propio salud.
vascular no ta algo casual. Nan ta e resultadonan fiho di
e estilo di bida y e ambiente. Dietanan domina pa cuminda E berdad incomodo ta esaki: Un sistema di cuido fuerte no
ultra-procesa, rutinan sedentario (poco movecion), stress ta wordo midi pa con bon e ta trata malesa, sino pa con
cronico, y falta di acceso na cuido preventivo ta formando efectivamente e ta reduci e necesidad pa tratamento.
un poblacion cu cada bes ta depende mas riba tratamento
en bes di ta proteha pa prevencion. Hospital ta esencial. Dokter ta esencial. Remedi ta esencial.
Pero nan ta e ultimo liña di defensa—no e prome.
Na un luga manera Aruba, e realidad aki ta bira ainda mas
skerpi. Un isla cu ta depende fuertemente riba importacion Y tanten cu e distincion ey no bira central den con nos
tambe ta importando un estilo di bida—un caminda conve- sociedad ta pensa riba salud, e sistema lo sigui haci loke el
niencia hopi biaha ta reemplasa calidad. Cuminda procesa a wordo diseña pa haci: Trata mas hende, mas frecuente-
y barata ta bira e base di e dieta diario. Actividad fisico ta mente, na un costo mas halto—mientras e causanan real
baha. Y cu tempo, e sistema di cuido ta cuminsa refleha e ta keda sin wordo adresa.

