Page 5 - HOH
P. 5

Diahuebs, 16 April 2026                                        AWEMainta                                                  LOCAL             3



       Cuido di salud ta cuminsa prome cu hospital




                                             E crisis di prevencion cu nos ta ignora











































       TIN un ilusion peligroso den nos sociedad  moderno: cu                     escogencianan aki,  no via  casonan isola, sino via  presion

       cuido di salud ta cuminsa na hospital. Cu ora algo bay robes,              sistemico.
       e sistema lo interveni, cura e problema, y restaura e balansa.
       E ta un creencia consolador—pero uno hopi caro.                            Mas pashent. Mas condicion cronico. Mas tension riba e
                                                                                  sistema.

       Pasobra na momento cu un pashent yega riba un cama di
       hospital, hopi biaha e bataya real a wordo perdi caba.                     Toch, e combersacion publico ta keda fiha riba hospitalnan.
                                                                                  Mas fondo, mas ekipo, mas specialista. Esakinan ta nece-
       E  narativa  cu  cuido  di  salud  ta  wordo  defini  pa  hospital,        sario—pero nan no ta suficiente. Expande e capacidad di

       dokter, y remedi no ta solamente incompleto—e ta funda-                    tratamento sin atende e causanan principal ta manera mop
       mentalmente  engañoso. Hospitalnan  ta diseña  pa inter-                   e vloer mientras e tuberia ta keda kibra.
       vencion, no pa prevencion. Nan ta maneha crisis, stabilisa
       condicion, y den e miho casonan, extende bida. Pero nan                    Prevencion, en cambio, ta opera den silencio y sin visibilidad

       no ta traha pa atende e rais di e problemanan cu ta manda                  inmediato. E no ta produci titularnan dramatico ni ceremoni-
       hende eyden den prome luga.                                                anan di corta sinta. E ta sosode den habitonan diario: Loke
                                                                                  hende ta come, cuanto nan ta move, e calidad di aire cu nan
       Si nos mira e patronchinan di cerca, e subida den casonan                  ta hala, e stress cu nan ta carga, y e informacion cu nan ta

       di diabetes, presion  halto, obesidad, y  malesanan  cardio-               ricibi tocante nan propio salud.
       vascular no ta algo casual. Nan ta e resultadonan fiho di
       e estilo di bida y e ambiente. Dietanan domina pa cuminda                  E berdad incomodo ta esaki: Un sistema di cuido fuerte no
       ultra-procesa,  rutinan sedentario (poco movecion),  stress                ta wordo midi pa con bon e ta trata malesa, sino pa con

       cronico, y falta di acceso na cuido preventivo ta formando                 efectivamente e ta reduci e necesidad pa tratamento.
       un poblacion cu cada bes ta depende mas riba tratamento
       en bes di ta proteha pa prevencion.                                        Hospital ta esencial. Dokter ta esencial. Remedi ta esencial.
                                                                                  Pero nan ta e ultimo liña di defensa—no e prome.

       Na un luga manera Aruba, e realidad aki ta bira ainda mas
       skerpi. Un isla cu ta depende fuertemente riba importacion                 Y tanten cu e distincion ey  no bira central den con  nos
       tambe ta importando un estilo di bida—un caminda conve-                    sociedad ta pensa riba salud, e sistema lo sigui haci loke el
       niencia hopi biaha ta reemplasa calidad. Cuminda procesa                   a wordo diseña pa haci: Trata mas hende, mas frecuente-

       y barata ta bira e base di e dieta diario. Actividad fisico ta             mente, na un costo mas halto—mientras e causanan real
       baha. Y cu tempo, e sistema di cuido ta cuminsa refleha e                  ta keda sin wordo adresa.
   1   2   3   4   5   6   7   8   9   10