Page 22 - BNDIA ARUBA
P. 22
A22 bistA politico
Diamars 19 December 2017
Mireille Sint Jago (UPP):
‘Ta bay ofrece muchanan di Proyecto Scol Multi Lingual un Colegio Toets
na Papiamento?’
ORANJESTAD - E prome grupo cu a cumpli
8 aña di educacion cu e proyecto piloto di
Scol Multi Lingual lo gradua di zesde klas e
aña aki. E ultimo dos añanan, ex-minister di
enseñansa a interveni na tur sorto di manera
pa tene e cantidad di alumno cu por bay Co-
legio na 15%, pa baha e exigencianan stipula
pa Colegio.
Aña pasa a overrule e resultadonan di Colegio y
minister a laga muchanan cu a score un 4 tambe
pa Hulandes bay Colegio. Ora un mucha tende
despues di tempo cu e mester baha y bay e nivel di
Mavo, no ta agradabel y esey tampoco no ta bin den
noticia mas. E pregunta ta, si lo ta necesario pa of-
rece un Colegio Toets na Papiamento tambe awor?
Pakico Projecto Scol Multi Lingual (PMSL)
Na 2010 durante un actividad organisa pa IPA y
Universidad di Aruba, dos profesor di Puerto Rico
(Faraclas y De Jesus) a duna charla tocante Multi
Lingual Education (MLE), y comparti Best Prac-
tices di Puerto Rico. Aunke e situacion na Aruba no
ta mescos, e reto no ta hopi diferente.
Na Aruba nos tin e situacion extra ordinario cu
examen na Hulandes y estudionan afo. Dos aña
consecutivamente a cambia e procedura y baha
e drempel pa por drenta Colegio Arubano. E aña
aki tawata tin 32 alumno (8%) cu a wordo manda
bek pa Mavo despues di un of dos aña na Cole-
gio Arubano. Resultadonan di examen ta keda tras
compara cu otro paisnan den Reino y den Caribe y
e cantidad di alumno cu ta drop out ta alarmante.
Innovacion di nos sistema di educacion ta hopi
necesario. Proyecto Scol Multilingual lo ta un di e y a lo largo e mucha lo ta mas exitoso. Sinembargo, pacionnan cu a yega cerca nos tocante e Colegio
solucionnan, si e wordo implementa bon. Imple- esaki no ta kita e derecho di personanan y insti- Toets. Pasobra si atrobe ta score baha, e exigencian-
mentacion ta inclui fondonan pa recapacitacion, tutonan pa nan mes bin cu nan propio filosofia y an di admision, institui last minute comisionnan pa
pa mas ayudo den klas den e forma di assistent, pa scoge pa ofrece Hulandes, Ingles, Spaño, Frances, kita e poder di SMOA y pa tapa pa mal maneho den
evaluacion. Creole, Chines of cualkier otro idioma como idi- enseñansa pa gana reconocemento politico, atrobe
oma di instruccion. Mas importante ainda, ta si tin ta e mucha ta esun cu lo sufri.
Implementacion di PSML material adecua na scol secundario tambe, e mucha
Un di e problemanan mas grandi cu innovacion por continua su estudio na e manera mas efectivo. Aruba, den mi opinion, no mester di un minister
den enseñansa, ta evaluacion. Un bon idea y tre- cu kier demostra su curashi y bon intencion como
mendo plan pa mehora educacion, tin su plan di Derechonan Internacional di Mucha politico cu un anuncio y fecha bunita. Locual nos
strategia pa cu implementacion bon structura y lo Den e T ratado di Derecho di Mucha (1989) firma tin mester y tin derecho pa haya sa, ta ki resulta-
mester tin e sosten di esunnan cu lo mester haci pa Hulanda na 1995, nan articulonan 28 y 29 tin donan a sali di a test di PSML y si e aña aki si e
e trabou. Un proyecto asina lo mester wordo bon stipula, entre otro, pa educacion primario mes- Colegio toets lo wordo ofrece den e idioma Papia-
evalua y asesa continuamente y debidamente. ter ta gratis y pa un mucha por eherce su cultura mento tambe, pa asina preveni cu un resultado di
y idioma. Ademas pa Gobierno percura pa tin va- un test ta wordo ‘overruled’ pa un minister.
Transparencia ta e yabi pa habri e porta di exito. Pa riacion di nivel di scol secundario y cu un educa-
e motibo ey e noticia di nos minister di educacion, cion academico ta keda accesibel. Investigacionnan
Armando Lampe, tawata e ‘hot topic’ na Aruba si- di UNESCO tambe a demostra cu educacion den
man pasa. Specialmente bou mayornan y maestro- e lenga materno ta duna mayoria mucha e miho
nan. Un biaha mas, e idea ta bon, e proyecto SML oportunidad pa ta exitoso na scol. Despues di siña
ta uno cu tin un base cientifico y cu ta cumpli cu e conceptonan importante y un vocabulario den su
articulonan den e Tratado di Derechonan Interna- lenga materno e ‘transfer’ pa cualkier otro idioma
cional di Mucha (1989). lo ta hopi mas facil.
Tambe e ta cumpli cu e Metanan di Desaroyo Sos- UNESCO
tenibel di UNESCO te cu 2030. Sinembargo e Educacion den lenga materno y educacion multi-
miho resultado semper ta wordo logra pa scucha lingual (MLE) ta e ‘Sustainable Development Goal’
tur esunnan envolvi y/o afecta pa cu un decision (SDG) #4 di UNESCO. Cu e base aki, referiendo
grandi asina. Un ‘top down executive decision’ por na UNESCO, cu tin como meta pa tur pais hunto
traha solamente si ta envolvi y informa esunnan cu por transforma mundo traves di 17 Sustainable
ta wordo afecta debidamente. Development Goals (SDG’s) entre 2015 y 2030, e
meta aki por wordo logra. Pero ban keda vigila e
Censo 2010 proceso di implementacion na un manera critico,
Cifranan di Censo (2010) di CBS ta mustra cu e pasobra un tremendo plan di innovacion por bira
idioma Papiamento (66%), ta wordo papia mas cu un desaster cu un mal implementacion! Nos tur sa
cualkier otro idioma na cas. Instruccion na Papia- kico ta pasa ora un sopi wordo traha den pura.
mento lo laga e participacion di mayor tambe crece Pa es motibo nos di UPP kier a comparti preocu-

