Page 3 - HOH
P. 3
18 SALUD AWEMainta Diaranson, 10 December 2025
Ora temporada cambia, mente tambe por:
Un bista mas cerca riba trastorno afectivo di temporada
MIENTRAS aña ta yega su fin y
dianan ta bira mas cortico, hopi hende
ta yama bonbini na e cambio di tempo-
rada cu comfort — bebida cayente,
anochinan dushi na cas, y tempo cu
famia. Pero pa otronan, algo mas keto
ta cuminsa cambia. Mainta ta sinti mas
pisa. Energia ta baha. Cosnan cu antes
tabata trece alegria ta parce straño
leu. E ta mas cu djis un dip di fin di aña
— pa algun, e ta Trastorno Afectivo di
Temporada, of SAD (Seasonal Affective
Disorder).
SAD ta un forma di depresion cu ta sigui
e ritmo di e temporadanan. Mas comun-
mente, e ta drenta durante herfst y ta
profundisa den invierno, despues e ta
lanta ora primavera bolbe. Den paisnan
mas friu, e ta bon reconoci — hopi biaha
mara na inviernonan largo y scur. Pero n’esnan di depresion: Animo abou, friu, hende den regionnan tropical
hasta na luganan solea manera Aruba, iritabilidad, fatiga, problema pa manera Aruba no ta immuun. Nos
cambionan di temporada por activa e concentra, y perdida di interes den bida señalnan di temporada por ta mas sutil
condicion aki den individuonan sensi- diario. Pero loke ta haci SAD diferente — un cambio den rutina, fin di dianan
tivo. Dicon? Pasobra e causa ta bay ta su patronchi di temporada — aña di fiesta, of un cambio den bida social
mas leu cu djis e tempo. tras aña, e ta bin y bay cu e kalender. — pero e impacto emocional ainda por
ta real.
Den su nucleo, SAD ta conecta cu luz Afortunadamente, tin maneranan pa
— of e falta di dje. Nos curpa ta core maneha y trata SAD. Un di e mas efec- Loke ta conta mas ta conscientisacion.
riba holoshinan interno conoci como tivo ta terapia di luz, unda hende ta Mucho hopi biaha, hende ta pusha
ritmonan circadiano. E ritmonan aki ta sinta cerca di un lampi special cu ta door di depresion di temporada den
fuertemente influencia pa luz di solo. imita luz di dia natural. Djis 20 pa 30 silencio, descartand’e como flohera of
Ora e cantidad di luz natural baha, e por minuut cada mainta por haci un dife- djis un siman duro. Pero salud mental
desbalansa nos estado di animo, soño, rencia significativo. Terapia di comb- no ta sigui un liña stret — e por move
y hasta con nos ta procesa serotonina ersacion (psicoterapia) tambe ta cu e temporadanan. Compronde SAD
— e kimico di “sinti bon” den cerebro. altamente efectivo, specialmente pa ta yuda nos responde cu compasion,
Nos por haya nos mes ta drumi mas esnan cu ta nota patronchi emocional no critica.
pero toch sinti cansa. Nos por tin gana cu ta bolbe cada aña. Den algun caso,
di carbohidrato, retira for di amigo, of dokternan por recomenda suplemento Si abo of un hende cu bo conoce ta
simplemente sinti straño pa motibonan di vitamina D of antidepresivo, particu- haya e lunanan mas scur specialmente
cu nos no por splica bon. larmente si sintomanan ta severo. dificil, sa cu ayudo ta existi — y cura-
cion ta posibel. Tin biaha, djis un tiki
E sintomanan di SAD ta hopi similar Y aunke SAD ta mas asocia cu climanan mas luz por haci tur diferencia.

