Page 3 - HOH
P. 3

18 SALUD                                                       AWEMainta                                         Diaranson, 10 December 2025



















                                         Ora temporada cambia, mente tambe por:

       Un bista mas cerca riba trastorno afectivo di temporada




       MIENTRAS  aña  ta  yega  su  fin  y

       dianan ta bira mas cortico, hopi hende
       ta yama bonbini na e cambio di tempo-
       rada cu comfort — bebida cayente,
       anochinan  dushi  na cas, y  tempo cu

       famia. Pero pa otronan, algo mas keto
       ta cuminsa cambia. Mainta ta sinti mas
       pisa. Energia ta baha. Cosnan cu antes
       tabata trece alegria ta parce  straño

       leu. E ta mas cu djis un dip di fin di aña
       — pa algun, e ta Trastorno Afectivo di
       Temporada, of SAD (Seasonal Affective
       Disorder).



       SAD ta un forma di depresion cu ta sigui
       e ritmo di e temporadanan. Mas comun-
       mente, e ta drenta durante herfst y ta

       profundisa den invierno, despues e ta
       lanta ora primavera bolbe. Den paisnan
       mas friu, e ta bon reconoci — hopi biaha
       mara na inviernonan largo y scur. Pero           n’esnan  di depresion: Animo  abou,               friu, hende den regionnan tropical

       hasta na luganan solea manera Aruba,             iritabilidad,    fatiga,    problema       pa     manera Aruba no  ta immuun.  Nos
       cambionan di temporada por activa e              concentra, y perdida di interes den bida          señalnan di temporada por ta mas sutil
       condicion aki den individuonan sensi-            diario. Pero loke ta haci SAD diferente           — un cambio den rutina, fin di dianan
       tivo. Dicon?  Pasobra e causa ta bay             ta su  patronchi  di temporada —  aña             di fiesta, of un cambio den bida social

       mas leu cu djis e tempo.                         tras aña, e ta bin y bay cu e kalender.           — pero e impacto emocional ainda por
                                                                                                          ta real.
       Den su nucleo, SAD ta conecta cu luz             Afortunadamente, tin maneranan pa
       — of e falta di dje. Nos curpa ta core           maneha y trata SAD. Un di e mas efec-             Loke ta conta mas ta conscientisacion.

       riba  holoshinan interno conoci como             tivo ta terapia di luz, unda hende ta             Mucho  hopi biaha, hende ta pusha
       ritmonan circadiano. E ritmonan aki ta           sinta cerca di un  lampi special  cu  ta          door di depresion  di temporada den
       fuertemente  influencia  pa  luz  di  solo.      imita luz di dia natural. Djis 20 pa 30           silencio, descartand’e como flohera of
       Ora e cantidad di luz natural baha, e por        minuut cada mainta por haci un dife-              djis un siman duro. Pero salud mental

       desbalansa nos estado di animo, soño,            rencia  significativo.  Terapia  di  comb-        no ta sigui un liña stret — e por move
       y hasta con nos ta procesa serotonina            ersacion (psicoterapia)  tambe ta                 cu e temporadanan. Compronde SAD
       — e kimico di “sinti bon” den cerebro.           altamente  efectivo, specialmente  pa             ta yuda nos  responde  cu  compasion,
       Nos por haya nos mes ta drumi mas                esnan cu ta nota patronchi emocional              no critica.

       pero toch sinti cansa. Nos por tin gana          cu ta bolbe cada aña. Den algun caso,
       di carbohidrato, retira for di amigo, of         dokternan por recomenda suplemento                Si abo of un hende cu bo conoce ta
       simplemente sinti straño pa motibonan            di vitamina D of antidepresivo, particu-          haya e lunanan mas scur specialmente
       cu nos no por splica bon.                        larmente si sintomanan ta severo.                 dificil, sa cu ayudo ta existi — y cura-

                                                                                                          cion ta posibel. Tin biaha, djis un tiki
       E sintomanan  di  SAD ta hopi  similar           Y aunke SAD ta mas asocia cu climanan             mas luz por haci tur diferencia.
   1   2   3   4   5   6   7   8