Page 61 - 34_2022_LiryDram

z Avnim, zrówna się z samym Sułtanem, a więc zbliży do Boga. Dodatkową konsekwencją na- wiązywania do rzeczywistych, ludzkich uczuć jest lepsze zapadnięcie gazel w pamięć czy- telnika. Umiejętność zaangażowania odbiorcy w opowiadaną historię, poprzez przekonanie go, że poeta opisuje autentyczne uczucia, bez wątpienia przyczyniła się do poczytności gazel Avniego. Jakie inne czynniki wpłynęły na popu- larność poezji Mehmeda Zdobywcy?
ORYGINALNY
POD KAŻDYM WZGLĘDEM Większość utworów Mehmeda ma formę gazel. Avni w niemal każdym swoim utworze stosu- je qaafiyaa i maqtę, jednak nie zawsze tworzy radify. Dobrym przykładem przełamania kla- sycznej formy jest gazela 1 i 49. W nich poeta poprzestał na zachowaniu rymu i rytmiki, ale nie pokusił się o dodanie charakterystyczne- go zakończenia wersu, chociaż jego zdolności literackie na pewno pozwalały mu na napisa- nie wiersza tak, by zachować klasyczną formę. Analizując XV-wieczne utwory literackie, w szczególności utwory poetyckie, musimy pamiętać, że nie wszystkie one mogły zacho- wać się w swojej ostatecznej formie. Autor wcale nie musiał zakończyć pracy nad tekstem i mógł chcieć dodać odpowiedni radif później. Przemawia za tym fakt, że Divani Mehmeda ułożone zostało z jego zapisków już po śmier- ci Sułtana i nie miał on wpływu na wybór czy kolejność zamieszczonych w nim tekstów. Nie jest to jednak jedyny przypadek zapomnienia o podstawowej zasadzie pisania gazel. Pośród zachowanych utworów znajdują się liczne in- ne wiersze pozbawione radifów. Wskazuje to na celowość tego zabiegu. W zbiorze można odna- leźć również utwory pozbawione dwuwersowej struktury i to właśnie te, wskazywane są przez
literaturoznawców jako niezakończone. Pozwala to sądzić, że Sułtan celowo pisał swoją poezję nie stosując się do obowiązujących reguł, cenił sobie zabawę formą i tworzył własne, niepo- wtarzalne dzieła, zamiast powielać schematy. Należy pamiętać, że jak na tamte czasy, Me- hmed był awangardowym poetą. Łączył ideę epikurejską, z cytatami z Koranu nakłaniający- mi do ascezy. Za pomocą poezji sufickiej wyra- żał zarówno miłość do Boga, jak i uczucie do realnej ukochanej osoby. Z jednej strony pod- kreślał swoją wiarę i pokorną służbę Allahowi, a z drugiej podważał zdanie imamów, którzy stawali mu na drodze do miłości, jak dzieje się to w gazeli 67. W utworze tym Avni wyznaje miłość swojemu przyjacielowi, jednocześnie in- formując, że pokorni woli Allaha piętnują tych, których uwodzi twoja twarz. W odpowiedzi na to podmiot liryczny stawia odważną tezę, we- dług której nie ma światła, jeśli istnieje wia- ra, a w twym sercu wiary nie można wytropić. O ile drugą część wersu można interpretować zarówno jako reprymendę w stosunku do au- torów obelg, jak i informację o tym, że obiekt westchnień nie jest muzułmaninem, o tyle pierwsza część wersu mówi jasno, że Avni nie może mieć nadziei na miłość, jeśli wierzy tak jak nakazuje mu jego religia i duchowi prze- wodnicy. Wcześniejsi tłumacze próbowali wy- brnąć z tego niewygodnego stwierdzenia tłu- macząc je w ten sposób: Jeśli w sercu ascety nie ma wiary, to właśnie jest wiara lub W jego sercu nie było śladu światła wiary, czy nawet W sercu fanatyka gaśnie wiara. W ostatnim tłumaczeniu słowo „fanatyk” odnosiło się bez- pośrednio do pokornego sługi Allaha, znajdu- jącego się wers wyżej, co bardzo zniekształ- ca wydźwięk całego dwuwiersza. W oryginal- nej starotureckiej wersji, użyte zostało słowo, któremu najbliżej do człowieka pogrążonego
styczeń–marzec 2022 LiryDram 59