Page 127 - 50_LiryDram_2026

zdarzeń, postaci bohaterów i figurę samego narratora, którego świat podlega nieustan- nym przeobrażeniom2. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w jednym z najkrótszych opowiadań z tomu Sklepy cynamonowe – Pan.
Świat mimetyczny utworu podporządkowa- ny zostaje, podobnie jak w innych tekstach au- tora Sklepów..., sferze hybrydycznej kreacji, transgresji zakorzenionej w micie, „zasadzie panmaskarady” wyznaczającej strukturę tek- stu, wskutek czego plan oniryczny i realistycz- ny ulegają zespoleniu, nawet jeśli dookreśla je antagonizm form, bowiem rzeczywistość jako taka nie stanowi istotnego obszaru zaintere- sowania autora. Takie sprzężenie konwencji, naznaczone biogramem, charakterystyczne jest dla sposobów kreacji świata u Schulza i nadaje ton jego tekstom. Jak stwierdza Kon- rad Ludwicki: „Bruno Schulz widzi rzeczywi- stość nie w czasie jemu teraźniejszym, lecz widzi ją taką, jaką widział w sfabularyzowa- nym dzieciństwie. Jaką, z perspektywy cza- su, c h c e widzieć w dzieciństwie. Powraca do tematu siebie samego”3.
W Panie uwagę czytelnika skupia przede wszystkim główna postać rekonstruującego dzieciństwo Józefa, który w zbiorze Skle- pów cynamonowych relacjonuje początko- wy etap swej indywiduacji. Punktem wyjścia staje się kreacjonizm narracyjny bohatera, sprawiający, że przedstawione (i pominięte)
postaci oraz miejsca podlegają przekształ- ceniom, nabierając wielowymiarowego zna- czenia. „W świecie pisarskim Schulza – pisze autor Mesjasza, który odszedł – metaforyka operuje zawsze na progu realności i marze- nia sennego”4. Można stwierdzić, że meta- foryka Schulza spełnia się w swej kanonicz- nej formule sygnalizującej przemianę. To- też zasugerowany w Panie proces wkracza- nia w „przestrzeń imaginacji”5 odzwierciedla obrzęd wpisany w porządek natury skodyfi- kowany aktem przemiany, który rozpoczęty zostaje już w Sierpniu – za sprawą Adeli-Po- mony. Imię rzymskiej nimfy, oznaczające: owoc, drzewo owocowe, każe zwrócić uwa- gę na jej bliski związek z płodnością natury, której dopełnienie stanowi metaforyka roślin. Służąca podobna do bogini podsuwa męskim bohaterom myśl o grzechu, jest również „za- kazanym owocem” symbolizującym grzech, utratę niewinności.
„Doświadczenie graniczne”, jakie staje się udziałem protagonisty, wynikać może z po- trzeby wyjścia z banalności istnienia, z nu- żącej chronologii zdarzeń. Jak pisze Erich Fromm: „[...] człowiek zmuszany jest do po- szukiwania przygody, do spoglądania poza ograniczające bariery ludzkiej egzystencji, a czasem nawet ich przekraczania”6. Przekro- czenie cezury jest też symboliczną transla- cją wewnętrznych etapów egzystencjalnych,
2 Pokrewieństwo twórczości autora Sklepów cynamonowych z teorią Freuda zostało wielokrotnie uzasadnione, a relacja ta stała się przedmiotem wielu krytycznych dociekań, w których jednak dostrzega się nie tylko fascynację psychoanalizą, ale również dystans do niej.
3 K. Ludwicki, O Schulzu, egzystencji, erotyzmie i myśli. Repliki i fikcje, Kraków 2022, s. 51. 4 P. Dybel, Mesjasz, który odszedł. Bruno Schulz i psychoanaliza, Kraków 2017, s. 146.
5 E. Kącka, Geometria imaginacji. O kształtowaniu przestrzeni u Schulza, s. 42.
6 E. Fromm, Anatomia ludzkiej destrukcyjności, przeł. J. Karkowski, Poznań 2021, s. 322.
styczeń–marzec 2026 LiryDram 125