Page 142 - 50_LiryDram_2026

P – Plastyczno
L – Literacka
A – Abstrakcja
S – Sprzężonych E – Elementów
R – Rezonujących T – Twórczo
To pojęcie mogłoby się przyjąć. Odnoszę bowiem wrażenie, że we wnętrzu malarza, w chwili przeżycia związanego z dziełem li- terackim, następuje proces plasertacji – kry- stalizacji wizji. Dzieło wówczas powstałe nie jest więc skutkiem lecz odpowiedzią na to, co z literatury przeniknęło do artysty plastyka8.
Bliskie zagadnieniu są pojęcia:
Í służąca interpretacji sztuki koncepcja „pre-
posteryjności” Mieke Bal;
Í transsubstancjacje (od łac. transsubstantia-
tio), przeistoczenia, jakie zachodzą w pro-
cesie twórczym;
Í relacje homologiczne – w każdym działaniu
możemy użyć zamiast jednego
Í znaku szeregu innych;
Í koherentność
Í autotalność
Í asocjacja.
PRZYPISY
Wszystkie te szeroko pojmowane definicje wyrazić można jednak zdecydowanie prościej neologizmem – infraza. Zastanawiając się ra- zem z Karolem Samselem (dziś już profeso- rem) zaproponowane przeze mnie słowo spo- wodowało, że odczuliśmy łatwość przeniesie- nia pojęcia ekfrazy (na zewnątrz obrazu jego słowna interpretacja) na infrazę (wewnętrzna plastyczna realizacja tekstu). Infraza stano- wi dzieło osobne, aczkolwiek wraz ze swoim leżącym u podstaw tekstem tworzy związek, który niesie wartości naddane. Staje się wów- czas możliwe widzenie niemożliwego, a obraz jest nośnikiem treści swoistych jak i treści li- terackich. Tak zaczęliśmy o tym zjawisku pi- sać i tak ruszyło ono w eter.
Po latach Teresa Radziewicz napisała o in- frazie ciekawy artykuł, nie mając jednak po- jęcia o procesie rodzenia się tej nazwy. Ile wymagało to badań, poszukiwań wiem tylko ja, dziś z rozrzewnieniem czytająca choćby takie słowa przy okazji konferencji językowej w Białymstoku: „Infraza wyłania się z kore- spondencji sztuk, kształtując się aktualnie i realizując na pograniczu”. O wyłanianiu się też można wiele napisać, ale to już opowieść na inny czas.
1 A. Dzidek, Obrazy i wiersze. Z zagadnień interpretacji sztuki w polskiej poezji współczesnej, Katowice 2011, s. 15;
2 Cyt. za: Zofia Niesiołowska-Rotherowa, Ilustracje do dzieł Mickiewicza w okresie romantycznym, „Wiedza i Życie” 1955 nr 11, s. 255.
3 Seweryna Wysłouch w artykule Ilustracja a interpretacja (na przykładzie ilustracji do „Pana Tadeusza”) zamieszczonym w „Polonistyce” 1993 nr 3, ss. 143-150. (Przedruk z: „Studia Polonistyczne”, t. XIII, 1985, Poznań 1986.)
4 S. Wysłouch, Literatura a sztuki wizualne, Warszawa 1994, s. 99
5 Por. Adam Dziadek, Obrazy i wiersze z zagadnień interferencji sztuk w polskiej poezji współczesnej, Katowice 2011
6 Z. łapiński, Ja pisze, ty malujesz. [W:] Pogranicza i korespondencje sztuk, pod red. T. Cieślikowskiej, s. 205
7 Por. : Współcześni malarze polscy, praca zbiorowa pod red. K. Piwockiego, Warszawa 1957
8 Por. M. Merleau-Ponty, Oko i umysł. Szkice o malarstwie, Gdańsk 1996, s. 20
140 LiryDram styczeń–marzec 2026
•
•