Page 220 - 50_LiryDram_2026

Niestety, kwestia kształtowania się świado- mości do tej pory nie znalazła przekonującego i uznanego rozwiązania. Z tego punktu widze- nia obiecujące wydają się próby ilościowego scharakteryzowania struktury układ, w któ- rym świadomość się pojawia. Są one oparte na „teorii zintegrowanej informacji”, zapropo- nowanej przez neurobiologa Giulia Tononie- go [19]. Natomiast ogólnie proces ten określił neurobiolog Patrick Haggard, który stwierdził [20]: Chociaż możemy odczuwać, że to nasze świadome decyzje i myśli stanowią przyczy- nę naszych działań, faktycznie to odczucia opierają się na odczytach aktywności mózgu w sieci jego ośrodków sterujących działaniami dowolnymi. Niewykluczone, że w stwierdze- niu tym zawarty jest faktyczny sens ludzkiego „wolnego umysłu”. Umysłu niepowtarzalne- go, którego decyzje są zindywidualizowane. Stanowi on bowiem swoisty „produkt” spe- cyficznych dla każdego człowieka reguł gene- tycznych, jego minionych doznań oraz zdarzeń przypadkowych, którym podlegał. Liczba tych czynników jest na tyle duża, że prognozowa- nie końcowych decyzji jest bardzo trudne. To powoduje, że są one niejako wyrazem woli, co oczywiście nie oznacza, że ich wypracowanie odbywa się poza prawami natury.
Prawami, które działają w mózgu i zgod- nie z którymi przebiegają interakcje między wspomnianymi miliardami neuronów. W tym kontekście nie ma w nas nic, co wymykałoby się porządkowi natury. Potwierdzają to osią- gnięcia nowożytnej fizyki, chemii, biologii czy neurobiologii. Można przeto powiedzieć, że zachowania człowieka są wolne w takim stopniu, w jakim determinują je oddziaływa- nia neuronów. Każdy robi to, co postanawia zrobić zespół jego neuronów na poziomie po- szczególnych organów i całego organizmu.
„Ja” decyduję, ale „Ja” nie mogę zrobić coś innego niż to, co postanawia zrobić zespół moich neuronów.
Wybitna fizyczka-teoretyczka Sabine Hos- senfelder wyraziła to następująco [21]: Ty, Twoje radości i smutki, Twoje wspomnienia i ambicje, Twoje poczucie tożsamości i wolna wola, są wynikiem działania misternie sple- cionego zbioru komórek nerwowych i zwią- zanych z nimi cząsteczek. Ten pęczek neu- ronów powstał na drodze ewolucji trwającej wiele miliardów lat. Obdarza Cię niezrównaną możliwością komunikowania się i współpra- cowania, a także zdolnością do racjonalnego myślenia, przewyższającą możliwości każde- go innego gatunku.
Z tak rozumianej istoty wolnej woli wynika, że nie jest ona bytem istniejącym, obdarzo- nym atrybutem niezależności. Trzeba jesz- cze raz podkreślić, że wszelkie nasze myśli i działania są w całości kreowane dzięki ak- tywności komórek nerwowych, funkcjonują- cych zgodnie z prawami przyrody. Prawa te w znakomitej większości są deterministyczne, a to oznacza, że przyszłość jest z góry usta- lona. Nie zmienia tego ewentualny losowy element, pojawiający się na poziomie kwan- towym, gdyż na zdarzenia takie nie mamy żadnego wpływu.
Należy również zauważyć, że jeśli wolna wola byłaby faktycznie wolna, to nie powin- na być powodowana przez jakikolwiek inny czynnik poza nią. Innymi słowy, jej przyczyna powinna być w niej samej, czyli my również nie możemy być jej przyczyną. Sytuację tę Friedrich Nietsche określił jako najdoskonal- szą samo sprzeczność, jaką wymyślono [22].
Na koniec godna uwagi jest refleksja, że brak wolnej woli przez pozbawienie jej atry- butu swobodnego wyboru i tym samym
218 LiryDram styczeń–marzec 2026