Page 32 - 6-СЫНЫП. КАЗАК АДЕБИЕТИ. АТАМУРА

Антитеза (øендестіру) – 1) Кереғар ұғымдарды бетпе-
! бет қоятын айшықтаудың (фигураның) бір түрі. Екі зат ты
не құбылысты шендестіру арқылы басқа бір құбылыстың,
ұғым ның, нәрсенің суреті, сыр-сипаты, кескін-кейпі
аңғарылады. Қазақ әдебиетінде фольклордан бастап қазіргі
қазақ әдебиетіне дейін қолданылады. Мысалы, «Қара жер-
ге қар жауар, Қарды көр де етім көр» («Ер Òарғын»),
«Қар – аппақ, бүркіт – қара, түлкі – қызыл...» (Абай).
2) Бүгінгі әдебиеттанудағы қарама-қарсылықты айқындау,
көбінесе ашық, антоним сөздер арқылы да беріледі. «Өссе
тілім, мен де бірге өсемін, Өшсе тілім, мен де бірге өшемін»
(Ә. Òәжібаев).

Аллеãория (тұспалдау) – ойды орағытып, тұспалдап
! айту.

Ãипербола (әсірелеу) – әдебиеттегі көріктеу тәсіл дерінің
! бірі, әртүрлі құбылысты немесе белгілі бір нәрсені шамадан

тыс асыра суреттеу тәсілі. Мысалы, «Қара арғымақ арыса,
қарға адым жер мұң болар»; «Астындағы бурылдың, Жоғар-
ғы ерні көк тіреп, Төменгі ерні жер тіреп...» («Қобыланды
батыр»).

Литота ( кіøірейту ) – заттың не құбылыстың қасиетін
! кішірейте суреттейтін көркемдік құрал. Батырлар жырын-
да, өтірік өлеңдерде литота жиі қолданылған. Мысалы, «От
орнындай тұяқтан, оймақтайы қалыпты» («Ер Òарғын»).

29