Page 182 - “O‘ZBEKISTON – 2030 STRATEGIYASI: AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISLOHOTLAR TAHLILI, MUAMMOLAR VA YECHIMLAR”

va choʻllashish jarayoni uzumzorlarning biologik oʻsishi hamda hosil sifatiga salbiy
taʼsir koʻrsatmoqda.
Iqtisodiy omillar qatorida mehnat quvvati yetishmasligi va bozordagi
noaniqliklar asosiy muammolardan biri hisoblanadi. Mavsumiy ishchi kuchining
yetishmasligi natijasida hosil yigʻim-terimi kechikib, ayrim hollarda mahsulot
yoʻqotishlarga olib keladi. Shu bilan birga, bozor narxlarining oʻzgaruvchanligi va
talabning notekisligi fermer xoʻjaliklarining iqtisodiy barqarorligiga salbiy taʼsir
koʻrsatadi, bu esa ularning investitsion faolligini ham cheklaydi.
Texnologik omillar ichida zamonaviy texnika va innovatsion texnologiyalar
yetishmasligi uzumchilik tarmogʻining raqobatbardoshligini pasaytiradi. Aksariyat
fermer xoʻjaliklarida mexanizatsiya darajasi past boʻlib, hosil yigʻish, qayta ishlash va
saqlash jarayonlarida yuqori mehnat sarfi kuzatiladi. Bu esa, mahsulotning tannarxini
oshirib, foydalilik koeffitsiyentini pasaytiradi.
Umuman olganda, Qoraqalpogʻistonda uzumchilik samaradorligini oshirish
tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, iqtisodiy sharoitlarni yaxshilash va texnologik
yangilanishni jadallashtirish bilan uzviy bogʻliqdir. Shu nuqtayi nazardan,
uzumchilikni rivojlantirish boʻyicha kompleks yondashuvni amalga oshirish — yaʼni
suv resurslarini tejamkor boshqarish, agrotexnologiyalarni modernizatsiya qilish va
bozor infratuzilmasini rivojlantirish — hudud qishloq xoʻjaligi iqtisodiyotining
barqaror oʻsishi uchun muhim shart hisoblanadi.
Yuqorida keltirilgan tahlil natijalari shuni koʻrsatadiki, Qoraqalpogʻistonda
uzumchilik tarmogʻining samaradorligi koʻplab ichki va tashqi omillar taʼsirida
shakllanmoqda. Tabiiy-iqtisodiy va texnologik shart-sharoitlar oʻzaro bogʻliq holda
tarmoq rivojlanishiga taʼsir koʻrsatmoqda. Biroq mazkur omillarning barchasi bir xil
darajada taʼsir etmaydi — ayrimlarining ahamiyati ustuvor, ayrimlarining taʼsiri esa
nisbatan cheklangandir. Shu boisdan, uzumchilik samaradorligiga taʼsir etuvchi
omillarning qay darajada taʼsir kuchiga egaligini baholash muhim ilmiy vazifa
hisoblanadi.
Shunday ekan, quyidagi 3-jadvalda esa, Qoraqalpogʻistonda uzumchilik
samaradorligini cheklovchi asosiy omillarning taʼsir darajasi 0–5 shkala asosida
baholangan boʻlib, ularning nisbiy ahamiyati va tarmoq rivojlanishiga taʼsir yoʻnalishi
tizimli ravishda koʻrsatib berilgan.

3-jadval
Qoraqalpogʻistonda samaradorlikni cheklovchi omillarning taʼsir darajasi (0–5
4
shkalada)

Omilar Taʼsir darajasi Izoh
Tabiiy sharoitlar (qurgʻoqchilik, 5 Hosildorlikka eng katta taʼsir koʻrsatadi
shoʻrlanish)
Zamonaviy texnika va uskunalar ishlab chiqarish
Texnika va texnologiyalar 4
samaradorligini oshiradi
Soliq yengilliklari, kredit va subsidiyalar samaradorlikni
Moliyaviy qoʻllab-quvvatlash 3
ragʻbatlantiradi
Kasbiy malakali ishchi yetishmasligi past samaradorlikka
Mehnat quvvati 3
olib keladi
Uzum narxi va bozor talabiga bogʻliq ravishda foyda
Bozor va narx sharoiti 4
oʻzgarishi

179
4 Muallif tadqiqotlari asosida shakllantirilgan ishlanma.

II SHO‘BA:

Milliy iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va xalqaro integratsiyani chuqurlashtirish

https://www.asr-conference.com/