Page 880 - Microsoft Word - Cam Pha dat va nguoi.doc

840 Cẩm Phả - Đất và Người

b) Tri thức về lao động, sản xuất
Sinh sống và hành nghề trên biển, ngư dân Cẩm Phả đã

đúc kết những tri thức về lịch con nước quan trọng đối với đời
sống của họ. Qua lịch con nước, ngư dân biết được quy luật

của nước, của biển trong khung thời gian nhất định, từ đó
tính được ngày “nước sinh”, “nước đứng”, “nước ròng” để tính

toán cho công việc đánh bắt.
Lịch con nước được tính dựa vào tuần trăng, theo quy

luật “cộng 14”. Một chu kỳ biến động của mực nước (một con
nước) từ lúc nước rút là 15 ngày, tính từ mốc chuẩn là ngày

nước sinh. Hết chu kỳ ấy có một chu kỳ khác được lập nhưng
thời gian mực nước lên, xuống lại hoàn toàn ngược lại so với

chu kỳ trước. Mỗi tháng có hai con nước, nước lên hay xuống
hoàn toàn ăn khớp với tuần trăng tròn hay khuyết, nắm được

lịch con nước thì mới đánh bắt hiệu quả. Ví dụ, theo ngư dân,
nếu chài lưới vào ngày nước sinh thì cho năng suất rất thấp

bởi đây là ngày có nhiều biến động về thời tiết. Theo quan

niệm dân gian trong nhiều cộng đồng người Việt, ngày lịch
con nước là ngày xấu, làm việc gì cũng hỏng.

Ngoài lịch con nước, ngư dân còn đúc kết các mối liên hệ từ
các hiện tượng tự nhiên với sự xuất hiện của các loài cá, lượng

cá qua việc quan sát bầu trời, màu nước biển, dòng chảy, hướng
gió... để quyết định có ra khơi hay không, cách thức khai thác,

các công cụ lao động cần thiết để đánh bắt. Chẳng hạn, khi trời
đang xanh bỗng trở nên âm u, đang gió mùa mà có gió nồm

nam, xuất hiện các bọt nước nối dài màu đen trên mặt biển hay