Page 307 - Ebook_Toponim Jogja-
P. 307

Toponim Kota Yogyakarta   289











                  4. Kampung Karangkajen


                  Wilayah Kampung Karangkajen mencakup Kampung  Karangkajen, Mertadirdjan,
                  Karangkunthi, dan Menukan. Tak jauh berbeda dengan kondisi wilayah Kampung
                  Karanganyar, muasal nama Kampung Karangkajen berhubungan dengan pekarangan.
                  Imbuhan kata “kajen” yang menurut Poerwadarminta  kamus  Bausastra Jawa (1939)
                  berarti dihormati. Kawasan  ini dulu merupakan  pekarangan yang dihormati atau
                  dipandang istimewa oleh penduduk lantaran  status kepemilikannya. Pekarangan
                  tersebut milik keluarga  ternama  atau terhormat di mata masyarakat seperti kaum
                  bangsawan. Suatu kelumrahan dalam tradisi kerajaan di Jawa, bangsawan diberi tanah
                  apanage sebagai bentuk gaji. Kemudian tanah ini garap warga, dan bila panen akan
                  disetorkan ke pemiliknya melalui bekel. Sebagaimana Karangkajen, pekarangan yang
                  dulu dikerjakan warga ini begitu dihormati karena dipunyai keluarga bangsawan.


                  Versi lain dari  Toponim  Kota Yogyakarta (2007), kata “kajen” berasal dari kata “kaji”.
                  Fakta ini merujuk pada komunitas punokawan kaji’ atau abdi dalem pamethakan,
                  yaitu petugas istana yang menangani urusan keagamaan  di Keraton Yogyakarta.
                  Dinamakan  pamethakan (putihan)  sebab pakaian  mereka berwarna  putih. Nama
                  Kampung Karangkajen menunjukkan tempat kediaman para abdi dalem punokawan
                  kaji. Pendapat itu kurang dipercaya karena abdi dalem pametakan atau petugas di bidang
                  agama umumnya tinggal di kawasan Kauman. Bahkan, di banyak daerah yang masuk
                  kekuasaan kerajaan Islam, sering dijumpai Kampung Kauman untuk ditempati para
                  pemuka agama Islam.

                  Kampung Karangkajen di Yogyakarta pada dekade kedua awal abad XX sudah disinggung
                  oleh Sasrasugônda dalam buku Kêkesahan Dhatêng Riyo. Berikut ini petilan kisahnya:
                  Mênggah wicantênipun tiyang wau kintên kula botên umuk, sabab manggis ing Riyo alit-alit, yèn
                  ing tanah Jawi, tiyang têlas manggis kalih bêlah punika nama nglêngkara, kwawinipun namung
                  gangsal, nênêm, yèn ing tanah Riyo: botên. Kula kemawon, yèn nglêrêsi ngêlak, kêdugi nêlasakên
                  50, 60, botên ngrêkaos. Saèstu: punika, botên umuk. Dene durèn ing Riyo inggih kalêbêt alit-
                  alit, punapa malih ingkang nama dhurian hutan, namung sakêpêl-kêpêl, klamudanipun tipis-
                  tipis, nanging lêgi. Yèn sadasa kemawon taksih dèrèng tuwuk, cêkapanipun inggih gangsal wêlas,
                  dhukunipun botên lêgi, yèn katimbang kalihan dhuku Karangkajèn ing Ngayoja.
   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312