Page 130 - 50_LiryDram_2026
P. 130
Są także rodzajem kolekcji, ponieważ wiele z nich zostaje precyzyjnie nazwanych i wystę- pują przeważnie w grupach, wyliczane jako okazy. Schulzowskich roślin nie trzeba jednak chronić. To one atakują”16, są żarłoczne, in- wazyjne, drapieżne i przede wszystkim bez- wstydne. Podsuwają chłopięcej fantazji eks- tatyczne obrazy powiązane z „odkrywaniem świata i nadawaniem mu znaczeń”17. Tworzą zatem przestrzeń sprzyjającą poznawczej pe- regrynacji podmiotu zmierzającego do roz- poznania treści własnej psychiki.
Symbolem tego rozpoznania stają się przy- wołane w tekście motyle. Zdaniem Stevena Connora – o ile „[...] motyl zdaje się uciele- śniać aspiracje i wolność spełnionej duszy”, to inny popularny w prozie Schulza owad – mu- cha – „nierzadko sugeruje jakieś zaburzenie porządku, niedoskonałość”18. Owad ten wyzna- cza porządek między tym, co czyste a wstręt- ne. W opinii autora Muchy – musca domesti- ca cieszy się „reputacją hedonisty” i wiąże się z odzwierciedleniem własnego stosunku do przyjemności ciała, co wydaje się pokrew- ne z ujęciem Schulza, u którego mucha, poza tym, że jest oznaką przemiany (ojciec-mucha), jest również świadectwem orgiastycznej płod- ności uwidocznionej w opowiadaniach, czego egzemplifikację widać w Sierpniu: „Muchy budzą się spłoszone i podnoszą wielkim, hu- czącym rojem, pełnym wściekłego bzykania,
błysków i migotań. I podczas gdy gałgany zsy- pują się na ziemię i rozbiegają po śmietnisku jak spłoszone szczury”.
Pojawienie się motyli w prozie Schulza moż- na wyjaśnić antagonistycznie. Delikatność owada wiąże się najczęściej z wyobrażeniem duszy (łacińskie animus oznacza zarówno du- szę – psyche, jak i motyla), ale owad symbo- lizuje coś więcej niż rozwojowe stadia życia, sugeruje również istotną transgresję, przemia- nę, duchowość19. To znaczenie mogło ukon- stytuować się na podstawie obserwacji wylęgu motyli budzących skojarzenia religijne20. Cykl rozwojowy motyla stał się inspiracją dla ikono- grafii wczesnochrześcijańskiej, w której istot- nym przesłaniem była maksyma Vita mutator non tollitur21. Najpopularniejsze oznaczenie motyla można znaleźć w słynnym micie o Psy- che (uosobienie ludzkiej duszy) – dziewczynie przedstawianej ze skrzydłami tego pięknego owada. W Słowniku schulzowskim podkreśla się, że „Podstawowym i najbardziej istotnym znaczeniem motyla [...] jest metamorfoza. Źródło takiej konotacji stanowi zdumiewająca przemiana, jaką przechodzi ten owad, rozwija- jąc się od gąsienicy przez zamkniętą w koko- nie poczwarkę po latającą, zwróconą ku słońcu istotę o bajecznie kolorowych skrzydłach”22. W Panie bohatera oszałamiają jednak nie te barwne, ale „migocące, białe płatki”, „jaskra- we plamki”, oślepiająco białe”, poruszające
16 F. Szałasek, Erros Schulza, https://ug.academia.edu/SchulzForum, dostęp 10.11.23.
17 B. Kaniewska, A. Legeżyńska, P. Śliwiński, Literatura polska XX wieku, Poznań 2005, s. 233.
18 S. Connor, Mucha. Historia. Antropologia, Kultura, przeł. B. Stanek, Kraków 2008, s. 33.
19 Zob. S. Connor, Mucha. Historia. Antropologia, Kultura, przeł. B. Stanek, Kraków 2008, s. 33.
20 Zob. W. Jakubczyk, Psychologia, czyli rozważania o motylach, „Wszechświat” 2012, nr. 4-6, s. 99-105.
21 „Życie się zmienia, lecz się nie kończy”.
22 Słownik schulzowski, hasło: motyl, oprac. i red. W. Bolecki, J. Jarzębski, S. Rosiek, Gdańsk, 2006, s. 225.
128 LiryDram styczeń–marzec 2026
