Page 44 - 50_LiryDram_2026

także śląska poetka, w odpowiedzi na tę twór- czość pisała, że czytelnik doświadcza „terapii wstrząsowej”, która zmusza do konfrontacji z tym, co w człowieku bolesne, ukryte i wypie- rane: „Poetka nas ostrzega, przygotowuje. Ona wie, że nie ma prostego podziału na dobrych i lepszych. Na winnych i tych, co dopiero zawi- nią. Trzeba się wystrzegać, pilnować granic”.
Fenomen Zakładu pracy chronionej
Centralnym, a zarazem przełomowym mo- mentem twórczości Janas-Dudek jest tom Zakład pracy chronionej (2012), w którym autorka podejmuje radykalną i konsekwentną dekonstrukcję postaci kobiety. Sprzeciwia się jej uprzedmiotowieniu oraz redukcji do roli
Remont Macondo, Miedźno 2022
„rodzicielki i opiekunki”, podporządkowa- nej „odwiecznemu porządkowi”. Umiesz- czenie bohaterki na „Stanowisku Monta- żowym” staje się metaforą mechanicznego traktowania macierzyństwa jako produkcji nowych pokoleń. Jednocześnie poetka uka- zuje złożoność kobiecości: jej bohaterka jest zarazem matką, uwodzicielką i pacjentką zakładu psychiatrycznego, figurą rozpiętą między erotyką, troską i doświadczeniem choroby. Taka konstrukcja podważa stereo- typ jednowymiarowej, „bezpiecznej” roli i odsłania kobietę jako pełną sprzecznych afektów, pragnień i lęków.
Książka ma charakter synkretyczny, mul- tidyscyplinarny, łączy monodram, wiersze i galerię grafik Macieja Woltmana (tom został wyróżniony w konkursie na „Najpiękniejszą Książkę Roku”). Monodram składa się z czte- rech scen: Stanowisko Montażowe – Matka, Stanowisko Półproduktu – Uwodzicielka, Sta- nowisko Kontroli Jakości – Zakład Psychia- tryczny oraz Stanowisko Wyrobów Gotowych – Urzeczowienie. Rozpoczyna go opis Miejsca, zamyka zaś Wyjście Ewakuacyjne. Konstrukcja przypomina fabrykę czy warsztat, w którym na kolejnych „stanowiskach” dokonuje się stopniowa, chwilami bolesna i makabrycz- na dekonstrukcja kobiecości. Bohaterka jest w każdej odsłonie jednocześnie sobą i ale- goryczną figurą: matką, uwodzicielką, pa- cjentką, wreszcie uprzedmiotowionym „wy- robem”. Jak trafnie zauważył Karol Samsel w przedsłowiu, jest to „książka o kobietach; mówiąc precyzyjniej o alegoriach kobiet. Wię- cej: o wykorzystaniu kobiet przez alegorie”.
Postać kobieca podlega tu degradacji i uprzedmiotowieniu, co Mariola Konieczna określa mianem „fotografii naturalistycznej” kobiecego losu. Wstrząsające obrazy – „dzieci
42 LiryDram
styczeń–marzec 2026