Page 45 - 50_LiryDram_2026

Nagroda Prezydenta Miasta Chorzów w dziedzinie kultury 2022 – „Chłopiec z łabędziem”
bawią się zapałkami, / dzieci podpalają dom. / jestem spokojna”, „puste gniazdo brzucha”, „dom pod lasem, którego nie ma i nie było”, „na łóżku obok / pomarszczona twarz, wiot- kie ciało, / pani od kotka, którego nigdy nie było” – budują gęstą, oniryczną, a niekie- dy surrealistyczną atmosferę. Autorka nie unika drastycznych wizji: „wrzucać loków- kę do wanny, przegryzać dwa rtęciowe ter- mometry i przecinać ścięgna pod łokciem”. To język bezkompromisowy, służący wydo- byciu traum, psychicznych pęknięć, lęków i stygmatów związanych z cielesnością oraz społecznymi normami. Ciało, kluczowe po- jęcie tomu, określa tożsamość i jednocześnie ją ogranicza; staje się źródłem zarówno pod- miotowości, jak i urzeczowienia.
Druga część książki, zatytułowana „Wier- sze”, stanowi lustrzane odbicie monodramu: teksty zostały ułożone w cykle Matka, Uwo- dzicielka, Pacjentka, Urzeczowienia, a na- stępnie Zakład pracy chronionej i Wyjście Ewakuacyjne. Wiele utworów przeniesiono z monodramu wprost, inne poddano mo- dyfikacjom. Całość dopełniają grafiki Wolt- mana, zebrane w osobnej galerii, które po- dobnie jak wiersze prześwietlają kobiecość z różnych perspektyw.
Istotny pozostaje również wymiar perfor- matywny dzieła. Monodram był wielokrotnie wystawiany; Barbara Janas-Dudek wcielała się w role sceniczne, a didaskalia i komenta- rze czytał jej mąż, Jacek Dudek. Spektakle te, jak pisała Małgorzata Południak, „dotkliwie
styczeń–marzec 2026 LiryDram 43
fot. z archiwum Barbary Janas-Dudek