Page 182 - Кыргызстан тарыхы 11 - кл

акырына чейин кылмыштуулук жашырылып, алардын өсүшү кмлмыштар ачылбай, кылмышкерлер жазаланбай калган. Ал
жөнүндө статистикалык эсеп жүргүзүү чектелип, эгер жүргүзүлсө ;>ми жазаланбай калган кылмыш иши адамдарды андан кийин-
да анын маалыматтары жашыруун түрдө тийиштүү органдарда ки кылмыш ишине түртөрү белгилүү. Ошондуктан кылмыштуу-
луктун бул түрү кийинки жылдары азаймак тургай көбөйгөн.
гана сакталып келген. 1987-ж. гана кылмыштуулуктун айрым
түрлөрү боюнча статистикалык маалыматтарды жарыялоого урук- Эзелтен боз үйлөрдө жашап, эшикке кулпу салууну билбе-
сат берилип, 1989-ж. кылмыштуулуктун бардык түрлөрү боюн- гсн элибиздин бул адаты унутулуп, айыл-кыштактарда өздүк
ча маалыматтарды толук ачык айтууга чектөөлөр алынып таш- мпл-мүлктү уурдоо күч алган. Башкысы, көпчүлүк кылмыш
талган. пштери ачылбаган бойдон калган. Демек, кылмыш туулукка
кпршы күрөшүү боюнча мамлекеттик органдардын ыкмалары
1980-жж. кылмыш туулуктун жылдык өсүшү боюнча Кыр-
гызстан алдыңкы орунда турган төрт республиканын (Молда- Гшз карап жаткан жылдары натыйжасыз болуп калган. Коом-
вия, Литва, Өзбекстан) катарына кирген. 1980-ж. Кыргыз- дум өнүгүшүн артка тарткан жат көрүнүштөр калк арасында ке-
станда 11,7 миңдей, 1985-ж. 14,4 миң кылмыш иши каттал- пири тамыр жайып, калктын күнүмдүк турмушунда адатка ай-
мииып кеткендиги, ага каршы күрөштүн натыйжасыз болгон-
са, 1989-ж. ал 25,5 миңден аш кан. Кыргызстандагы 100 миң
дугу өкүнүчтүү көрүнүш болгон.
адамга эсептегенде 1980-ж. - 323, 1985-ж. - 353, 1989-ж. -
920 кылмыш иши туура келген. Кылмышкерлердин өз уба-
гында кармалбай, жазаланбай калыш ы бул көрүнүштүн күчө- Ош коогалаңы Республикада топтолгон социалдык масе-
лелердин өз убагында чечилбей келиши коом-
шүнө түрткү болгон. Алсак, 80-жж. ортосунда жасалган кыл-
мыштардын 40 проценти ачылбаган бойдон кала берген. дук турмуштун башка тармактарына да залалын тийгизген. Кыл-
Кыргызстанда кылмыштуулуктун эң оор түрү - адам өлтүрүү ммштуулуктун өсүшү аны ооздуктоочу партиялык-мамлекеттик
же өлтүрүү үчүн аракет жасоо, денесине оор жаракат келтирүү да ортндардын алсыздыгы акыры массалык кагылышууларга, кан
күч алган. 1989-ж. эле Кыргызстанда 291 адам өлтүрүлгөн же тогүүгө да алып келген.
өлтүрүүгө аракет жасалган. Бул ар 100 мин адамдын 6,8ине өлүм 1990-ж. жайында Ош шаарынын айланасында өз алдынча
коркунучу туура келген дегендикке жатат. 1985-ж. республи- >|«>р участкаларын алып үй салуу аракеттеринин жүрүшүндө
кабызда 296 адам зөөкүрчүлүктүн айынан өтө оор жараат алса, имргыз жана өзбек улутундагы элдердин, өзгөчө жаштардын
1989-ж. бул көрсөткүч 431ге көбөйгөн. ортосунда тирешүү пайда болот. Бул маселеге өз убагында баа
Осрип, чечип коюунун ордуна партиялык-мамлекеттик жетек-
Өлкөдө, анын ичинде Кыргызстанда, кайра куруу доорун-
да кылмыш иштери күч алган. Өзгөчө мамлекеттик, коомдук милик кайдыгерликти, чечкинсиздикти көргөзгөн.
жана жеке мүлктөрдү талап-тоноо күчөгөн. Алсак, 1985-ж. 1144 Эки улуттун жаштарынын кагылышына негизинен кыргыз
жолу мамлекеттик, коомдук мүлктөрдү, 2122 жолу адамдардын улутундагы жаштарды бириктирген «Ош аймагы» жана өзбек
удутундагылар кирген «Адолат» коомдук уюмдарынын тажрый-
жеке мүлктөрүн уурдоо катталса, бул көрсөткүчтөр 1989-ж.
2753кө жана 9132ге көбөйгөн. Аасыздыгы, саясий көз караштарынын тайкылыгы да себеп бол-
Кыргыз элинде ата-бабадан бери аял затын ыйык тутуп, гоп. Кызуу кандуу жаштарды тыйып коюунун ордуна Ошто жа-
аларга ызаат мамиле кылып келүү салты бузулуп, ал тургай шлган, көптү көрүп билген, Ата мекендик согуштун, эмгектин
кыз-келиндерди кордоо, зордуктоо кылмышы көбөйгөн. Бул ба- мнрмм ардагерлеринин эки улуттун жаштарын кандуу кагылыш-
кп түртүшү өтө кечиримсиз иш болгон. Буга 1990-ж. 2-мартында
гытта 1985-ж. 260, ал эми 1989-ж. 300 кылмыш иши каттал-
ган. Бул айбанчылык иштин айыл-кыштактарда көбөйүшү, кыр- <>п1 областынын Жалал-Абад шаарында жашаган аксакал арда-
гыз өспүрүмдөрдүн мындайга барышы элибиздеги эн коркунуч- п-рлеринин 23 кишиден турган тобунун Союздук жана респуб-
туу көрүнүш болгон. ликалык бийлик органдарына жөнөткөн каты күбө.
Республикада экономикалы к кы лмы ш туулук, коомдук
мүлктү уурдоо же кызмат абалынан пайдаланып, аны өзүнө ый- ДОКУМЕНТТҮҮ МАТЕРИАЛ
гарып алуу күч алган. Башаламандыктан пайдаланып респуб- К ы ргы з ССРинин Ош областынын Ж алал-А бад шаарында жа-
ликанын ишканаларынын, колхоз, совхоздорунун, мекеме же- [| шагин КПССтин мүчвлврүнун, У луу А т а М екендик согуш т ун
текчилеринин көпчүлүгү мамлекеттик, коомдук мүлктөрдү өздө- Щжапа эмгек ардагерлеринин т обунун 1990-ж. 2-мартт а СССР
рүнө ыйгарып алышкан. Экономикага байланыштуу көпчүлүк
www.trk.kg
180 181