Page 185 - Кыргызстан тарыхы 11 - кл
P. 185
Ушундан кийин шаардын ар кайсы райондорунда, шаарга жакын гыз болуштарына, айылдагы үй ээлерин жана алардын 7 жаштан жо-
Горку уулдарын жана кыздарын тактоону талап кылса деген сунуш |
ге кыштактарда мушташ чыгып, өзбек улутундагыларды талкалоо жана киргизет. Маалыматтарды алгандан кийнн дагы канча мектеп ачыш |
й талап-тоноо башталат. Маалыматтар боюнча Мырзаке кыштагынын |
керек экендигин аныктап, ал үчүн керек болгон акча каражатын ток- §
Ц-Өзбектери озгөчө жапа чеккен. Бул айылдын тургундарынын көпчү- ; тоосуз түрдө сураш керек».
Илүгүн кыргыздар түзгон. (Олтүрүүлөр, топтошуп зордуктоо, талап-
Цтоноо жөнүндө маалыматтар бар). Ушул эле кыштактагы совхоздун
Щконторунда талкалоочулардын штабы түзүлгөн.
Базардагы массалык мушташуудан кийин шаардагы окуя өтө тез- 1918-ж. Бишкек уездинде 8 миң окуучу окуган 69 мектеп,
ЖДик менен өнүгүп, аны токтотууга милициянын күчү жетпей калган». Пржевальск уездинде 56 мектеп болгон. Бул мектептердин те-
цине ж акыны жаңы ачылган. Ош уездиндеги 13 мектепте
36 мугалим эмгектенген.
СУРООЛОР: Ж алпысынан алганда революцияга чейин Кыргызстандын
калкынын негизинен сабатсыз болушу, эне тилиндеги жазуу-
1. А ракечтик менен м асчы лы кты н кеңири ж айы лы ш ы на эмне иун өнүкпөй калышы, улуттук кадрлардын жоктугу, патриар-
себеп болгон?
хялдык-феодалдык мамилелердин үстөмдүк кылышы бул край-
2. Баңгилик менен токсиком анияны н кесепеттерин айты п бер- да маданий курулуштун ийгиликтүү жүрүшүнө тоскоолдуктар-
гиле.
ды пайда кылган.
3. К ы лмыш туулуктун өнүгүшүнө эмне түрткү болгон?
4. Ош коогалаңы на мүнөздөмө бергиле. Совет бийлиги орногондон кийин эле Кыргызстандагы бар-
5. Улут аралы к кагы лы ш ууну болтурбоо үчүн эмне кы лы ш ке- дык маданият мекемелери мамлекеттин карамагына өткөрүлгөн.
рек эле? Нишкектеги типография, бирден-бир «Эдисон» кинотеатры,
шаарлардагы бардык китепканалар мамлекеттеш тирилген.
Жаңы китепканалар, кызыл боз үйлөр, өз алдынча драмийрим-
дери уюштурулган. 1918-ж. 9-мартта Кыргызстандагы эң би-
§ 23. СОВЕТ БИЙЛИГИНИН АЛГАЧКЫ ЖЫЛДАРЫНДА ринчи гезит - «Пишпек баракчасы» чыккан. 1918-ж. аягында
МАДАНИЯТТЫН ӨНҮГҮШҮ Нржевальск уездинде «Пролетариаттын үнү» аттуу экинчи уез-
дик гезит чыга баштаган. Кыргыз элинин жаңы коомдук аң-
Элге билим берүү Маданиятты көтөрүү — социалисттик ку- (чмиминин калыптанышында Токтогул Сатылганов, Тоголок Мол-
рулуштун маанилүү тармагы болгон. Эксплуа- до, Барпы Алыкулов, Калык Акиев, Ысак Шайбеков ж. б. акын-
татордук коомдон калган маданий артта калуучулукту, сабат- дпрдын ырлары да чоң роль ойногон.
сыздыкты жоюу, калкты билимге жана илимге тартуу керек Ж аңы экономикалык саясаттын жылдарында Түркстан
эле. Булардын ичинен эл агартуу биринчи орундагы милдет ка- ДССРиндеги бардык мектептер жергиликтүү бюджетке өткө-
тары аныкталган. 1918-ж. апрелде Түркстан крайынын Эл Ко- рүлгөн. Бирок алар мектептердин жөнөкөй муктаждыктарын
миссарлар Советинде эл агартуу комиссариаты түзүлүп, жер-жер- да канааттандыра алган эмес. Мугалимдер эмгек акысын нату-
лерде элге билим берүү бөлүмдөрү иштей баштаган. Кыргызстан- ралай алышкан.
да коомчулуктун өкүлдөрүнөн элге билим берүү Советтери түзүлүп, 1924-1925-окуу жылында Кыргызстанда биринчи баскычта-
мектептерде билим берүү иштери колго алынган. 1Ы 465 мектеп, бир нече экинчи баскычтагы мектептер жана
имтернаттар иштеген. Окуунун бардык түрлөрү боюнча 32 миң-
ДОКУМЕНТТҮҮ МАТЕРИАЛ дсн ашуун бала билим алган. Бирок алардын арасында кыздар
отө эле аз санда болгон. Эне тилиндеги жазуунун жоктугуна
§ Пишпек уездинин ж ум уш чу, дыйкан жана м усулм ан Совет-
1 теринин съездинин секциясынын 1918-ж. 11-сентябрындагы, про- байланыштуу кыргыз балдары казак, татар, өзбек тилдеринде
I т околунан: окуган. Кыргыз тилинде окуу китептерин жазып чыгарууда
1 I I II. Арабаев, К. Тыныстанов өзгөчө эмгек сиңиришкен. 1924-ж.
«Крайлык элге билим берүү советинин № 145-буйругу «Улутуна,
II. Арабаевдин «Кыргыз алиппеси» деген эмгеги Ташкенден
'|.Диний ишенимине жана жынысына карабай жалпыга милдеттүү би-1 чыккан. Бул кыргыз тилиндеги биринчи окуу китеби эле. Ошол
лим берүү жонүндо» деп аталат. Секция комиссардан бардык кыр-
www.trk.kg ;»ле жылы дагы 12 китеп 28 миң нускада чыгарылган. Алардын
184 185
