Page 10 - 09153309_okumakulturu_kulturveedebiyatbulteni

18 MART 2025 / VESSELAM GAZETESİ ÖZEL SAYI / 4 ÇANAKKALE MEKTUPLARI

Çanakkale Savaşları’nın Eğitim ve Öğretim Üzerindeki Etkisi: Karesi İdâdîsi ve Sultânîsi Örneği

Birinci Dünya Savaşı ve Çanakkale Savaşlarının ağır Bu durumda Sultan V. Mehmed Reşat, R. 14 Mayıs
şartları, İstanbul ve Anadolu’daki medreseler, liseler ve 1331(27 Mayıs 1915) tarihinde bir irade yayınlamış,
Darülfünun gibi okulların neredeyse tamamının düzenli böylece Mükellefiyet-i Askeriye Kanunu’nda değişiklik
bir eğitim ve öğretim hayatı sürmelerini engellemiş, yapılarak, lise talebeleri de askere çağırılmıştır.
öğrencilerin çoğunun askere gitmesi nedeniyle, okulların
çoğu boşaltılmış ve binaları hastane, karargâh gibi çeşitli Sultan Reşat’ın iradesinden sonra Harbiye Nezareti
hizmetlerde kullanılmıştır. tarafından 3 Teşrinievvel 1332 (16 Teşrinievvel 1916)
tarihinde bir tebliğ yayınlanmış ve böylece, 1314 (1898)
Seferberliğin ilân edilmesi ile birlikte, 20 yaşından 45 ve 1315 (1899) doğumluların da askere alınmasına karar
yaşına kadar olan herkes silahaltına alınmaya verilmiştir. Özellikle fiziki yapıları müsait, silah
başlandığında, askerlik çağındaki diğer gençler gibi kullanmaya yetenekli olan lise öğrencilerinin de kıtalara
üniversite öğrencileri de silahaltına alınmışlar ve gönüllü, teslim olmaları istenmiş ve bunlar, kısa bir eğitimden
öğrenci ve darülfünun taburları adıyla çeşitli cephelerde sonra cepheye gönderilmişlerdir. Milletin geleceğini tesis
savaşmışlardır. Ancak, sadece üniversitede okuyan edecek olan öğrenciler ve gençler, okullarını ve derslerini
gençler silahaltına alınmamış, her geçen gün artan asker bir kenara bırakarak vatan müdafaasına koşmuşlardır.
ihtiyacının karşılanması için zamanla, okullarda halâ
eğitimi devam eden çok sayıda lise ve medrese talebesi de 23 Şubat 1886 tarihinde Balıkesir’de Celâlzâde Hanı’nda
eğitimlerini yarıda bırakarak, vaktinden önce silahaltına eğitim vermeye başlayan Karesi İdâdî ve Sultânîsi,
alınmaya başlanmıştır. bugünkü adıyla Balıkesir Lisesi, Çanakkale Savaşlarında
en çok şehit veren okulların başında gelmektedir. Bu
1914 yılında çıkartılan ‘Mükellefiyet-i Askeriye Kanun-u okulun müdürlerinden olan İsmail Hakkı bin Mehmet
Muvakkati (Geçici Askeri Mükellefiyet Kanunu)’ne göre Lâtif tarafından R.1339-1342 (1923-1926) tarihleri
askerlikten muaf veya tecilli tutulan Sultânî ve İ’dâdî arasında kaleme alınmış olan ‘Karesi İdâdî-Sultânî
talebelerinin, artan asker ihtiyacı sebebiyle zamanla Lisesine Mahsus Sâlnâme’ kayıtları incelendiğinde, bu
silahaltına alınma mecburiyeti doğmuştur. durum gözler önüne serilmektedir.

SAYFA 10

Karşıyaka Hacı Fatma Bodur Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Tarih Bülteni