Page 221 - Кыргызстан тарыхы 11 - кл
P. 221
Кыргыз Республикасынын Президенти беш жылдык мөөнөткө барган эмес. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик желегин
шайланат. Бир эле адам катары менен эки мөөнөттөн ашык Рес- (1992-ж. 3-март), гимнин (1992-ж. 18-декабрь), гербин (1994-ж.
публиканын Президенти боло албайт. Мамлекеттин Президенти 14-январь) аныктоодо да Жогорку Кенеш чоң иштерди жасаган.
болуп жашы 35 менен 65тин ортосундагы, кыргыз тилин билген, Өткөөл мезгилде коомдук турмуштун тез өзгөрүшү Жогорку
президенттикке талапкер катары көрсөтүлгөнгө чейин республи- Кеңештен улам жаңы мыйзамдарды иштеп чыгууну талап кылган.
када 15 жылдан кем эмес жашаган Кыргызстандын жараны шай- Бирок мыйзамдардын биринен сала экинчисинин иштелип
лана алат. Президент Жогорку Кенештин депутаты болбойт, баш- чыгышы республикада мамлекеттүүлүктүн чыңдалышын кам-
ка кызматты ээлебейт, жеке ишкерчилик жүргүзө албайт. сыз кыла алган эмес. Кабыл алынган айрым мыйзамдар таа-
Конституция боюнча Президентке Өкмөттүн структура- сирсиз болуп, көпчүлүгү ишке ашпай калган. Жогорку Кеңеш-
сын аныктоо, Ж огорку Кеңештин макулдугу менен премьер- тин баркы кетип, кризиске учураган. Анын себептери көп эле.
министрди жана өкмөт мүчөлөрүн дайындоо укугу берилген. Биринчиден, Кыргызстанда мыйзам чыгаруу боюнча анык-
Өлкөдөгү жана республикадагы өзгөрүүлөргө ылайык Кыр- талган стратегия болгон эмес. Көпчүлүк мыйзамдар сапатсыз
гыз Республикасынын Ж огорку Совети 1992-ж. 26-февралда даярдалган. Анткени ошол кездеги коомдук турмушта көп нер-
"Кыргыз Республикасынын өкмөтү жөнүндө" мыйзам кабыл селер али түшүнүксүз болгон. Укуктун нормалары өзүн пайда
алган. Бул мыйзамга ылайык 28-февралда Жогорку Советтин кылган коомдук-саясий турмуштан алдыга озо алган эмес.
VIII сессиясында Т. Чыңгышев премьер-министрликке беки- Экинчиден, депутаттардын көпчүлүгүнүн юридикалык би-
ген. Мамлекеттик катчы кызматтарынын ордуна вице премьер- лимдери болбогондуктан, жаңы мыйзамдарды иштеп чыгууда
министрлик кызматтар киргизилип, ага Г. Кузнецов, А. Эрке- жана талдоодо кыйын абалда калышкан. Парламентте профес-
баев, Р. Отунбаева бекитилген. Ж аны мыйзам боюнча бир ка- сионал депутаттар аз гана санда болушкан.
тар министрликтер жоюлуп, алардын ордуна 14 министрлик, Үчунчүдөн, калктын калың катмары үстөккө-босток кабыл
7 мамлекеттик комитет, 6 мамлекеттик агенттик жана 5 мам- алынып жаткан мыйзамдардын көбүн түшүнүүгө үлгүрбөй ка-
лекеттик инспекция уюштурулган. лышкан. Аткаруу бийлиги болсо мыйзамдарды жүзөгө ашы-
1992-ж. республиканын жергиликтүү аткаруучу бийлик орган- рууда жоопкерсиздикти, мыйзам коргоочу уюмдар мыйзамдар-
дарын реформалоо жүргүзүлүп, Президенттин Указы менен шаар- ды коргоодо өздөрүнүн жөндөмсүздүгүн көрсөтүшкөн.
ларда, областтарда, райондордо акимдик башкаруу киргизилген. Мындан тышкары, жаңы Конституцияны кабыл алгандан
Акимчиликтер мурдагы жергиликтүү советтердин алдындагы ат- кийин, бийликтин башкы эшелонунда саясий оюндар күч алып,
каРУУ комитеттеринин аппараттарынын негизинде түзүлгөн. мамлекеттик бийликтин бутактарында кризистик абалдар
Кыргызстанда мыйзам чыгаруу бийлиги беш жылда бир түзүлгөн. Кризис өзгөчө мыйзам чыгаруучу бийликте курчуган.
шайлануучу, 350 депутаттан турган Жогорку Кеңешке таан- 1994-ж. сентябрда парламент экиге бөлүнгөн. Анткени де-
дык болгон. Бул орган 1990-ж. февралда шайлангандыктан, мөө- путаттык корпустун көпчүлүгүн аткаруу жана сот бийлигинин
нөтү бүткүчө иш жүргүзмөк. Кыргызстандын Ж огорку Кеңеши тармактарында иштегендер түзгөн. Алар өздөрүнүн депутаттык
республиканын эгемендүүлүгүнө жетүү жолунда жана көз ка- кол тийбестик укугун жоготуудан чочулашып, жаңы Консти-
рандысыздыктын алгачкы жылдарында саясий мааниге ээ бир туциянын негизинде 1993-ж. бийликтин бардык бутактарына
катар документтерди: «Кыргыз Республикасынын мамлекет- шайлоо жүргүзүүгө карш ы болушкан. Ошол эле депутаттар
тик эгемендүүлүгү жөнүндө декларацияны» (1990-ж. 15-декабрь) 1994-ж. 13-сентябрда өздөрүнөн депутаттык укуктарын өткөрбөй
«Кыргыз Республикасынын көз карандысыздыгы жөнүндө дек- туруп, Жогорку Кеңештин ишине катышуудан баш тартыш-
ларациясын» (1991-ж. 31-августта) кабыл алган. Кыргызстан- кан. Ушул аркылуу алар парламенттин ишин ичинен токтотууга
дын социалды к-экономикалы к турмушун өткөөл мезгилде аракет жасашкан. Натыйжада Кыргызстан парламентсиз кал-
көтөрүү үчүн бир катар мыйзамдарды иштеп чыгып, кабыл алган. ган. Бул учурда коом мыйзамсыздыктан тажап, саясий жана
Эгемендүү Кыргыз Республикасынын жаңы Конституция- экономикалык реформалар жаны закондорго өзгөчө муктаж бо-
сын иштеп чыгып, кабыл алууда да Жогорку Кеңеш чоң роль луп турган. Ошол кезде өкмөт да юридикалык жактан отстав-
ойногон. Социалдык-экономикалык реформаларды жүзөгө ашы- када болуп, формалдуу гана иштеп жаткан. Сот бийлиги рефор-
рууда Жогорку Кеңеш Президент менен өкмөттүн саясатын кол- малана элек болчу. Бардык бийликти Президент өзү жүргүзө
доп, мамлекеттик бийликтин бутактары менен конфронтацияга баштаган. Мына ушундай кырдаалда КР Президенти респуб-
www.trk.kg
220 221
