Page 2020 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๒๐๐๒

ิ
อเล็กทรอนิกส์ ศาลจะบังคับให้คู่ความใช้โดยไม่ยินยอมพร้อมใจไม่ได้ โดยเฉพาะในคดีอาญาจ าเป็นต้องได้รับ
ิ
ิ
ความยินยอมจากจ าเลยโดยชัดแจ้งก่อนที่ศาลจะอนุญาตให้พจารณาคดีโดยใช้วิธีการทางอเล็กทรอนิกส์ และ
ื่
ิ
ิ
ต้องแน่ใจว่าไม่มีหนทางเลือกอนใดแล้ว นอกจากการนั่งพจารณาคดีโดยทางอเล็กทรอนิกส์ที่จะท าให้กระบวน
พจารณาคดีสามารถด าเนินการต่อไปได้โดยยุติธรรมและไม่ล่าช้า เพราะมีค ากล่าวว่าความล่าช้าในการด าเนิน
ิ
กระบวนการยุติธรรมคือการปฏิเสธความยุติธรรมนั่นเอง ในกรณีคู่ความฝ่ายใดสละสิทธิในการด าเนินกระบวน
พจารณาเช่นขาดนัดพจารณา ศาลจะก าหนดให้นั่งพจารณาโดยวิธีการทางอเล็กทรอนิกส์ส าหรับคู่ความที่มา
ิ
ิ
ิ
ิ
ศาลฝ่ายเดียวก็ได้ หรือเป็นกรณีที่ศาลมีค าสั่งให้พจารณาคดีลับหลังจ าเลยไม่ว่าโดยจ าเลยร้องขอหรือเพราะ
ิ
จ าเลยหลบหนีไม่มาศาลตามนัดโดยไม่มีเหตุสมควร ศาลอาจนั่งพจารณาคดีโดยใช้วิธีการทางอเล็กทรอนิกส์
ิ
ิ
ส าหรับโจทก์ฝ่ายเดียวก็ได้ หรือในกรณีที่จ าเป็นต้องสืบพยานหลักฐานบางอย่างไว้ก่อนโดยมีเหตุฉุกเฉินที่ไม่
อาจแจ้งให้จ าเลยทราบก่อนได้ หรือในชั้นไต่สวนมูลฟอง ซึ่งยังมิได้พิจารณาความผิดของจ าเลย เป็นแต่เพียงไต่
้
สวนว่าคดีโจทก์มีมูลเพียงพอที่จะฟองจ าเลยได้หรือไม่ อันเป็นเรื่องระหว่างศาลกับโจทก์ ศาลจึงอาจอนุญาตให้
้
โจทก์นั่งพิจารณาโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ไปก่อนแล้วแจ้งให้จ าเลยทราบ หากจ าเลยไม่มาศาลหรือมาศาล
แล้วไม่คัดค้านก็ให้ด าเนินการต่อไปโดยวิธีการทางอเล็กทรอนิกส์ได้ หากจ าเลยมาศาลแล้วคัดค้าน ศาลต้อง
ิ
ิ
ั
พจารณาค าคัดค้านของจ าเลยนั้นว่ามีเหตุผลฟงขึ้นมากน้อยประการใด หากศาลเห็นว่าไม่ท าให้จ าเลย
เสียเปรียบหรือกระทบสิทธิของจ าเลยเกินสมควร ก็ให้ด าเนินการต่อไปได้
ิ
ิ
แม้การใช้วิธีพจารณาคดีทางอเล็กทรอนิกส์จะมีข้อจ ากัดอยู่บ้างในบริบทคดีที่มีลักษณะและประเภท
ี
คดีที่แตกต่างกัน แต่ไม่ได้กระทบต่อความเที่ยงธรรมในการด าเนินคดี เพยงแต่ต้องเปลี่ยนรูปแบบของการ
ิ
ิ
ด าเนินการ ทั้งข้อดีและประโยชน์ของการใช้วิธีพจารณาคดีทางอเล็กทรอนิกส์นั้นมีไม่ใช่น้อย จึงมีความ
ั
คาดหมายว่าวิธีพจารณาคดีทางอเล็กทรอนิกส์จะพฒนาเป็นวิถีปกติใหม่ส าหรับการอานวยความยุติธรรมให้แก่

ิ
ิ
คู่ความต่อไป โดยผู้เชี่ยวชาญในสหรัฐอเมริกาคาดหมายว่าจะมีคดีมากกว่าร้อยละ ๗๕ ที่จะด าเนินกระบวน
พจารณาทางออนไลน์ (Online Court) ต่อไป เมื่อมีแนวทางในการพยายามลดข้อจ ากัดตามที่ได้ศึกษา
๕๐
ิ
ิ
กล่าวถึงข้างต้นแล้ว ประกอบกับการใช้ดุลพนิจของผู้พพากษาให้เหมาะสมกับบริบทของคดีแต่ละเรื่องแล้วว่ามี
ิ
ิ
ิ
ความจ าเป็นและเหมาะสมอย่างยิ่งที่จะใช้วิธีพจารณาคดีทางอเล็กทรอนิกส์ส าหรับคดีดังกล่าวแล้ว ย่อมเป็น
่

ทางเลือกในการอานวยความยุติธรรมให้แกคู่ความได้อย่างสะดวก รวดเร็ว ประหยัด และเป็นธรรมแก่ทั้งสองฝ่าย
อย่างเท่าเทียมกัน เพื่อการนี้ จะได้กล่าวถึงแนวทางปรับปรุงข้อก าหนดคดีทรัพย์สินทางปัญญาฯต่อไป

๕๐ Roni Dori, 75% of Lawsuits Will Be Handled Online Within a Decade, Says Law Professor [online], 27
October 2019. [19 July 2021]. https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3772500,00.html