Page 24 - 02 Амьдралын үүсэл

Амьдралын үүсэл

эсийн дотоод гадаад бодисын солилцоонд чухал үүрэгтэй.
Эсийн дотор орших органеллууд буюу эрхтэнцэрүүд нь
мөн мембранаар хүрээлэгдсэн байна. Эс нь цитоплазма
ба бөөм гэсэн үндсэн 2 хэсгээс тогтоно. Харин прокариот
эсийн бөөм цитоплазмаас мембранаар тусгаарлагддаггүй
тухай дээр өгүүлсэн. Цитогшазмад митохондр, рибосом,
эндоплазмын тор, гольджийн аппарат зэрэг эрхтэнцэрүүд
оршино. Ургамлын эсэд эдгээрээс гадна хлоропласт байх
ба ургамлын эсийн мембраны гадуур эсийн ханаар
хүрээлэгдэнэ.
Эсийн эрхтэнцэрүүд нь өөр өөрийн өвөрмөц бүтэцтэйн
зэрэгцээ эсийн үйл ажиллагаанд өөр өөрийн үүрэг
гүйцэтгэдэг. Эсийн бөөмөнд түүний удамшлын мэдээллийг
агуулагч нуклеин хүчлийн молекул агуулагдана. Энэ нь
уурагтай нэгдэн утаслаг байдалтай оршино. Эукариот эсэнд
энэхүү молекул нь мембранаар хүрээлэгдэн цитоплазмаас
тусгаарлагдсан бөөм хэмээх бүтцийг бий болгодог тухай
дээр дурьдсан. Харин прокариот эсийн дотор нуклеин
хүчлийн утаслаг нь эсийн цитоплазмад тархан байрладаг.
Эсийн нуклеин хүчил нь дезоксирибонуклеин хүчил
(ДНХ) ба рибонуклеин хүчил (РНХ) гэсэн 2 төрөл байдаг.
Митохондри нь хүчилтөрөгч ашиглан эсийн үйл
ажиллагаанд шаардлагатай эрчим хүч үйлдвэрлэдэг. Тэр
нь өөрийн ДНХ, РНХ молекултайгаас гадна рибосомтой,
бактери шиг хуваагдаж, өсдөг. Мембранан бүтэцтэй
сувганцарууд болох эндоплазмын тор нь эс дэх бүх
эрхтэнцэрүүдийг холбох ба энд эсийн бодисын солилцооны
химийн урвалууд явагдаж бүтээгдэхүүнийг хэрэгцээт “
газар нь хүргэдэг”.

24