Page 429 - Ebook_Toponim Jogja-
P. 429

Toponim Kota Yogyakarta   411











                  satunya mendung yang acap datang: mung sarèhning nyarêngi môngsa kawolu/ anggung
                  kêladukan riris/ mêndhung anggung angêndhanu/ lir ngrêbat kawasèng rawi/ kang araras
                  pindha katong//katon kang tandur wus titi, wênèh wus maratah lêdhung ing salami kalaning
                  môngsa kawolu/ surya mêndhung apradongdi/ anggung gulêd aprang kiwul/ singa kasoran
                  kajodhi/ nanging samya ambêg kukoh//kalanira surya mimba abra murub/ dening maksih
                  anêrasi/ nyêrang kawasaning mêndhung/ yèn ringkih tan andayani/ kang mêndhung sumisih
                  adoh //nanging lamun mêndhung wus barisan kukup/ tan pisan nêdya ngunduri/ nandyan
                  arangkêpa sèwu/ mêksa kukuh angayoni/ mêndhung ngêmuli wêwêngkon //ing satêmah wanci
                  enjing wus tumurun/ sagon-ênggon dèn êlêbi/ nanging surya mêksa ngêsuk/ wusing warsa
                  katon tipis.


                  Terjemahan bebasnya: Keadaan di Mangsa Kawolu (bulan ke delapan dalam perhitungan
                  musim). Ketika telah tiba bulan ke-delapan/ selalu banyak (turun) hujan/ mendung
                  selalu menggantung/ seperti merebut kuasa sang matahari/ yang indah bak seorang
                  raja//Terlihat mulai  bercocok tanam/  (karena) sudah merata kesuburan  selama
                  Mangsa  Kawolu/ surya dan mendung saling  beradu/ bergulat dan bersaing dalam
                  perang/ yang kalah akan tewas/ tetapi (mereka) sama kuatnya.// Di kala sang surya
                  sorotnya terang/ karena masih kuat (cahayanya)/ menyerang kuasa mendung./ jika
                  masih lemah tidak berdaya/ sang mendung mundur menjauh// Tetapi saat cukup kuat
                  terkumpul barisannya/ tidak akan sekalipun berniat mundur/ walaupun berlipat seribu
                  kali/ kukuh memaksa tetap melawan/ mendung menyelimuti daerahnya//Ketika pagi
                  hari sudah datang/ dimana-mana telah dibanjiri/ tapi sang surya tetap mendesak/ saat
                  hujan sudah mulai menipis.

                  Aturan  maupun ciri dalam  pranata mangsa  tidak hanya berlaku bagi masyarakat
                  Yogya, namun Jawa secara umum, termasuk Surakarta. Di Kota Bengawan, dijumpai
                  pula nama Kampung Mendungan, yang latar historisnya sama merujuk pada ekspresi
                  manusia dalam memandang gejala alam.
   424   425   426   427   428   429   430   431   432   433   434