Page 1378 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๑๓๖๖

ครองชีพในการประกอบเกษตรกรรมของท้องถิ่นนั้น ๆ ได้ตามข้อ ๒๐ (๒) แต่ตามสภาพความเป็นจริง

ี
ขนาดที่ดินที่เพยงพอแก่การ ครองชีพในการประกอบเกษตรกรรมนั้นไม่สามารถก าหนดหลักเกณฑ์ได้แน่ชัด
ว่ามีเนื้อที่เท่าใด ขึ้นอยู่กับเกษตรกร คู่สมรสหรือทายาทดังกล่าวได้เพาะปลูกพืชชนิดใด ด้วยวิธีใด เช่น การ

ท าสวนยางพาราอาจใช้พนที่มากกว่าการปลูกผัก ทั้งยังขึ้นอยู่กับราคาผลผลิตตามท้องตลาดและปัจจัยอน
ื้
ื่
ี
อกมาก เมื่อ คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินจังหวัดใช้อานาจก าหนดเนื้อที่ดินขั้นต่ าที่เพยงพอแก่การครองชีพ

ี
และคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินจังหวัดมีค าสั่งให้สิทธิหรือไม่ให้สิทธิแก่ทายาทคนหนึ่งคนใด ก็อาจถูกทายาท
ผู้เสียสิทธิโต้แย้งได้
๓. การที่คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินจังหวัดพจารณาให้สิทธิแก่คู่สมรสหรือทายาทโดยธรรมคนใด
ิ
ไม่ให้สิทธิแก่ทายาทคนใด ทายาทแต่ละคนได้สิทธิในที่ดินเท่าใด บริเวณใด เป็นการท าหน้าที่ลักษณะคล้าย

เป็นผู้จัดการมรดกแบ่งทรัพย์มรดกของเกษตรกรผู้ได้รับสิทธิการเช่า สิทธิการเช่าซื้อหรือผู้ได้รับการจัดเข้า
ิ
ท าประโยชน์ในที่ดินที่ถึงแก่ความตาย ซึ่งในความเป็นจริง ก่อนพจารณามีค าสั่ง คณะกรรมการปฏิรูปที่ดิน
จังหวัดอาจไม่มีข้อมูลที่ครบถ้วนเพยงพอว่าสมควรให้สิทธิดังกล่าวให้แก่ทายาทคนใด จึงอาจไม่ถูกต้องหรือ
ี
ก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมแก่ทายาทคนหนึ่งคนใด อาจเกิดความขัดแย้งระหว่างทายาท อาจส่งผลให้

คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินจังหวัดกลายเป็นคู่ขัดแย้งเสียเอง และถูกด าเนินคดีทั้งทางแพงและทางอาญาต่อ
่
ศาลยุติธรรมหรือฟองเพกถอนค าสั่งต่อศาลปกครองได้ นอกจากนี้อาจก่อให้เกิดปัญหาทุจริตต่อหน้าที่
้
ิ
ตามมาในภายหลังได้
๔. หากคู่สมรสหรือทายาทโดยธรรมเห็นว่าตนเองไม่มีคุณสมบัติตามระเบียบคณะกรรมการฯ

ก าหนด หรืออาจไม่ได้รับสิทธิในที่ดินดังกล่าว คู่สมรสหรือทายาทดังกล่าวอาจหลีกเลี่ยงไม่แจ้งการตายของ
เกษตรกรผู้ได้รับสิทธิการเช่า สิทธิการเช่าซื้อหรือผู้ได้รับการจัดเข้าท าประโยชน์ในที่ดิน ทั้ง ส.ป.ก.จังหวัด

เองก็อาจไม่มีการตรวจสอบหรือตรวจสอบได้ไม่ทั่วถึงว่าเกษตรกรดังกล่าวได้ถึงแก่ความตายไปแล้วหรือไม่
ส่งผลให้ไม่สามารถโอนสิทธิในที่ดินให้แก่ทายาทหรือจัดการปฏิรูปที่ดินใหม่ตามระเบียบคณะกรรมการฯ ได้

เป็นต้น

บทสรุปและข้อเสนอแนะ

จากการศึกษาสภาพปัญหาเกี่ยวกับการโอนสิทธิในที่ดินของบุคคลผู้ได้รับสิทธิโดยการปฏิรูปที่ดิน
เพื่อเกษตรกรรมตามระเบียบคณะกรรมการฯ พบว่า การออกระเบียบ หลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขในบาง

ประการไม่สอดคล้องกับพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินฯ และสภาพความเป็นจริงของเกษตรกรซึ่งได้รับ

สิทธิในที่ดิน ก่อให้เกิดปัญหาการการตีความและการบังคับใช้ ส่งผลท าให้ผู้ประสงค์จะรับโอนสิทธิในที่ดิน
ึ
จากเกษตรกรซึ่งได้รับสิทธิโดยการปฏิรูปที่ดินเพอเกษตรกรรมเสียสิทธิที่ควรพงมีในฐานะทายาทโดยธรรม
ื่
และ ส.ป.ก.ก็ไม่สามารถบังคับใช้ระเบียบคณะกรรมการฯ ได้อย่างมีประสิทธิผล ผู้เขียนจึงได้สรุปปัญหาที่

เกิดขึ้นในบางประการเกี่ยวกับการโอนสิทธิในที่ดินตามระเบียบคณะกรรมการฯ พร้อมทั้งเสนอแนะแนว
่
ทางการแก้ไขปัญหา เพอให้มีการโอนสิทธิในที่ดินดังกล่าวสอดคล้องกับประมวลกฎหมายแพงและพาณิชย์
ื่
พระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินฯ และเหมาะสมกับสภาพสังคมในปัจจุบันดังต่อไปนี้