Page 1375 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๑๓๖๓

แม้หลักเกณฑ์ตามหมวด ๒ จะใช้ถ้อยค าว่า การโอนและการรับมรดกสิทธิการเช่าหรือเช่าซื้อที่ดิน และใน

หมวด ๓ จะใช้ถ้อยค าว่า การจัดที่ดินแทนที่เกษตรกรผู้ได้รับการจัดให้เข้าท าประโยชน์ซึ่งสละสิทธิหรือถึง
ิ
แก่ความตายโดยให้สิทธิคู่สมรสหรือทายาทโดยธรรมมีสิทธิได้รับการพจารณาคัดเลือกก่อนก็ตาม สิทธิการ
เช่า เช่าซื้อและสิทธิการเข้าท าประโยชน์ในที่ดินของเกษตรกรก็มิใช่กองมรดกของเกษตรกรผู้ได้รับสิทธิตาม

่
มาตรา ๑๖๐๐ ที่จะตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมทุกคนตามมาตรา ๑๖๒๙ แห่งประมวลกฎหมายแพงและ
พาณิชย์ ส.ป.ก. อาจน าที่ดินที่เกษตรกรผู้ได้รับสิทธิเคยมีสิทธิเข้าท าประโยชน์ไปจัดให้แก่คู่สมรส ทายาท

ื่
โดยธรรมคนใดคนหนึ่งหรือเกษตรกรรายอนตามหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขที่ระเบียบคณะกรรมการฯ
ี
ก าหนด มีลักษณะเป็นการจัดปฏิรูปที่ดินเพอเกษตรกรรมใหม่ เพยงแต่ให้สิทธิแก่คู่สมรสและทายาทโดย
ื่
ธรรมก่อนเกษตรกรรายอื่นตามระเบียบคณะกรรมการฯ ก าหนดเท่านั้น

ระเบียบคณะกรรมการฯ ดังกล่าวยังสอดคล้องกับค าวินิจฉัยตามค าพพากษาศาลปกครองสูงสุด
ิ
ตามคดีหมายเลขแดงที่ ๒๘๓-๒๘๔/๒๕๕๔ ซึ่งวินิจฉัยท านองว่า ความตามมาตรา ๓๐ แห่ง
(๘)
พระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินฯ และระเบียบคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ว่าด้วย หลักเกณฑ์
วิธีการและเงื่อนไขในการคัดเลือกเกษตรกร ซึ่งจะมีสิทธิได้รับที่ดินจากการปฏิรูปที่ดินเพอเกษตรกรรม พ.ศ.
ื่
๒๕๓๕ (ถูกยกเลิกโดยระเบียบคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพอเกษตรกรรม ว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และ
ื่
เงื่อนไขในการคัดเลือก และจัดที่ดินให้แก่เกษตรกร การโอนหรือตกทอดทางมรดกสิทธิการเช่าหรือเช่าซื้อ
และการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินของเกษตรกรผู้ได้รับที่ดิน พ.ศ. ๒๕๖๔) สิทธิการเข้าท าประโยชน์ใน

ที่ดินแปลงพพาท เป็นสิทธิเฉพาะตัวและสิ้นสุดทันทีที่เกษตรกรผู้ได้รับสิทธิ์ถึงแก่ความตาย มิใช่กองมรดก
ิ
่
ตามมาตรา ๑๖๐๐ แห่งประมวลกฎหมายแพงและพาณิชย์ ที่จะตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของเกษตรกร
ผู้ตายตามมาตรา ๑๖๒๙ ผู้ฟ้องคดีจึงไม่อาจอ้างมาตรา ๓๐ แห่งพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินฯ เพื่อขอรับ

มรดกสิทธิการเข้าท าประโยชน์ในที่ดินของผู้ตายในฐานะทายาทโดยธรรมได้ ส.ป.ก. จึงอาจน าที่ดินที่ผู้ตาย
เคยมีสิทธิเข้าท าประโยชน์ไปจัดให้แก่เกษตรกรอนตามหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขที่คณะกรรมการ
ื่
ื่
ปฏิรูปที่ดินเพอเกษตรกรรมก าหนด ทั้งนี้เพอให้เกิดความเป็นธรรมแก่บุคคลในครอบครัวของเกษตรกร
ื่
ผู้ถึงแก่ความตาย เพอให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินฯ การก าหนด
ื่
หลักเกณฑ์ให้ปฏิรูปที่ดินจังหวัดเป็นผู้มีอ านาจพิจารณาอนุมัติการโอนและการตกทอดทางมรดกสิทธิการเข้า

ท าประโยชน์ในที่ดิน และก าหนดให้เกษตรกรซึ่งเป็นสามีหรือภริยาของเกษตรกรผู้ได้รับสิทธิเข้าท า
ประโยชน์ในที่ดินเขตปฏิรูปที่ดินที่ถึงแก่ความตายเป็นผู้ได้รับการพจารณาให้ได้สิทธิการเข้าท าประโยชน์ใน
ิ
่
ที่ดินดังกล่าวเป็นล าดับแรก จึงเป็นการก าหนดหลักเกณฑ์ที่ไม่ขัดต่อบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพง
และพาณิชย์ว่าด้วยมรดกด้วย

(๘) คู่มือหรือแนวทางปฏิบัติงาน ส านักงานการปฏิรูปทดินเพื่อเกษตรกรรม (ออนไลน์), เข้าถึงได้จาก :
ี่
https//alro.go.th/ewtadmin/ewt/legal_aff/ewt_dl_link.php?nid=1161.