Page 1373 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๑๓๖๑

“เกษตรกร”ตามมาตรา ๔ แห่งพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินฯ มาขยายความ และก าหนดให้คุณสมบัติ

ื่
ของบุคคลผู้มีสิทธิยื่นค าขอรับการคัดเลือกและจัดที่ดินจากการปฏิรูปที่ดินเพอเกษตรกรรมตามข้อ ๙ (๒)
ต้องเป็นเกษตรกร ก าหนดให้ผู้รับโอนและผู้รับการตกทอดทางมรดกสิทธิการเช่าหรือเช่าซื้อตามข้อ ๑๙

และข้อ ๒๒ คู่สมรส บุตร หรือเครือญาติที่ขอรับการจัดที่ดินแทนที่เกษตรกรผู้ได้รับที่ดินที่สละสิทธิของตน

ตามข้อ ๒๘ และคู่สมรส บุตร หรือเครือญาติที่ยื่นค าขอรับการจัดที่ดินแทนที่เกษตรกรผู้ได้รับที่ดินที่ถึงแก่
ความตายตามข้อ ๓๐ ต้องมีคุณสมบัติเป็นเกษตรกร ผู้ประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลัก และผู้ประสงค์

ื่
จะประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลักเท่านั้น ส่วนบุคคลที่ประกอบอาชีพอนหรือไม่ได้ประกอบอาชีพ
ี
เกษตรกรรมเป็นหลักก็จะไม่มคุณสมบัติตามระเบียบคณะกรรมการฯ เป็นผลให้คู่สมรส บุตร หรือเครือญาติ
ของบุคคลได้สิทธิโดยการปฏิรูปที่ดินเพอเกษตรกรรมที่ไม่เป็นเกษตรกรตามบทนิยามไม่มีสิทธิยื่นค าขอรับ
ื่
โอนสิทธิหรือตกทอดทางมรดกหรือเข้ารับสิทธิแทนที่ในที่ดินดังกล่าวได้ อนเป็นการลดทอนอาชีพ โอกาส
ั
ื่
ื่
และความก้าวหน้าในอาชีพอนของคู่สมรส บุตรหรือเครือญาติของบุคคลได้สิทธิโดยการปฏิรูปที่ดินเพอ
เกษตรกรรมดังกล่าว
ี
จากสภาพการด ารงชีพในสังคมปัจจุบันพบว่า การประกอบอาชีพเพยงอาชีพเดียวอาจมีรายได้ไม่
เพยงพอต่อการเลี้ยงดูตนเองและครอบครัว จ าต้องหารายได้หรือประกอบอาชีพจากหลายช่องทาง ทั้ง
ี
ื่
มาตรา ๓๙ แห่งพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินฯ วางหลักว่า ที่ดินที่บุคคลได้รับสิทธิโดยการปฏิรูปที่ดินเพอ
เกษตรกรรมจะท าการแบ่งแยก หรือโอนสิทธิในที่ดินนั้นไปยังผู้อื่นมิได้ เว้นแต่เป็นการตกทอดทางมรดกแก่

ทายาทโดยธรรม แสดงให้เห็นได้ชัดว่า กฎหมายมุ่งหมายให้ที่ดินดังกล่าวเป็นมรดกตกทอดแก่ผู้รับโอนสิทธิ

ในฐานะทายาทโดยธรรม คู่สมรสหรือทายาทโดยธรรมของเกษตรกรผู้ได้รับสิทธิจากการปฏิรูปที่ดินบางราย
ี
ื่
อาจประกอบอาชีพอนอยู่ก่อนแล้ว แต่อาชีพดังกล่าวอาจมีรายได้น้อยไม่เพยงพอต่อการเลี้ยงดูตนเองและ
ครอบครัว ทั้งหาก ส.ป.ก. จัดการปฏิรูปที่ดินใหม่ให้แก่บุคคลอนที่มิได้เป็นคู่สมรสหรือทายาทโดยธรรมของ
ื่
เกษตรกรที่ถึงแก่ความตาย ก็จะท าให้มีข้อพจารณาในประเด็นดังกล่าวว่า การไม่ตกทอดสิทธิในทางมรดก
ิ
ดังกล่าวจะขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือไม่ ส่งผลกระทบถึงความชอบธรรม มีปัญหาในการ

ื่
ื่
น าที่ดินที่อยู่ในความครอบครองของคู่สมรสหรือทายาทโดยธรรมดังกล่าวเพอน าไปให้เกษตรกรอน ต้อง
ฟ้องร้องบังคับคดี และมีปัญหาอื่น ๆ ตามมาอีกมากมาย
๑.๒ “คู่สมรส” หมายความรวมถึง ชายหรือหญิงที่อยู่กินด้วยกันฉันสามีภริยากับผู้ถือครองที่ดิน
หรือเกษตรกรผู้ได้รับที่ดินโดยมิได้จดทะเบียนสมรส

ิ
เมื่อพจารณาตามบทนิยามค าว่า “คู่สมรส” จะมีทั้งกรณีคู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสกันตาม
ี
กฎหมาย และเพยงอยู่กินฉันสามีภริยาโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรสด้วย ซึ่งตามระเบียบคณะกรรมการฯ ใน
หมวด ๑ คู่สมรสจะได้รับการพจารณาคัดเลือก และจัดที่ดินจากการปฏิรูปที่ดินเพอเกษตรกรรมตามข้อ ๖
ิ
ื่
ถึงข้อ ๑๘ ในหมวด ๒ คู่สมรสจะได้รับการโอนและการตกทอดทางมรดกสิทธิการเช่าหรือเช่าซื้อที่ดินในการ

ปฏิรูปที่ดินเพอเกษตรกรรม ตามข้อ ๑๙ ถึงข้อ ๒๗ และในหมวด ๓ คู่สมรสจะได้รับการจัดที่ดินแทนที่
ื่
เกษตรกรผู้ได้รับการจัดให้เข้าท าประโยชน์ซึ่งสละสิทธิหรือถึงแก่ความตาย ตามข้อ ๒๘ ถึงข้อ ๓๕ ด้วย