Page 1377 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๑๓๖๕

เครือญาติหรือเกษตรกรอื่นได้ตามข้อ ๒๐ และข้อ ๒๘ กรณีการตกทอดทางมรดกสิทธิการเช่าหรือสิทธิการ

เช่าซื้อตามข้อ ๒๒ กรณีทายาทของเกษตรกรผู้ได้รับการจัดให้เข้าท าประโยชน์มีสิทธิยื่นค าขอรับการจัดที่ดิน
แทนที่ผู้ตายตามข้อ ๓๐ และกรณีเกษตรกรผู้ได้รับที่ดินโดยวิธีการให้สิทธิการเช่า สิทธิการเช่าซื้อหรือ

ผู้ได้รับการจัดให้เข้าท าประโยชน์ก าหนดล าดับทายาทผู้ที่จะได้รับการตกทอดทางมรดกสิทธิ การเช่าหรือ

สิทธิการเช่าซื้อ หรือผู้ที่จะได้รับการจัดที่ดินแทนที่ตนในกรณีที่ตนเองถึงแก่ความตายตามข้อ ๒๓ และข้อ
่
๓๑ แต่ก็ก าหนดหลักเกณฑ์หลายประการไม่เป็นไปตามประมวลกฎหมายแพงและพาณิชย์เช่นกัน โดย
ก าหนดสิทธิการเข้าท าประโยชน์ในที่ดินเป็นสิทธิเฉพาะตัวและสิ้นสุดทันทีที่เกษตรกรผู้ได้รับสิทธินั้นถึงแก่
ความตาย สิทธิการเข้าท าประโยชน์ในที่ดินของเกษตรกรมิใช่กองมรดกของเกษตรกรผู้ได้รับสิทธิตามมาตรา

๑๖๐๐ ที่จะตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของเกษตรกรผู้ได้รับสิทธิตามมาตรา ๑๖๒๙ แห่งประมวลกฎหมาย

แพงและพาณิชย์ และมีการก าหนดล าดับผู้ได้รับสิทธิดังกล่าวไว้ด้วย เหตุที่ระเบียบคณะกรรมการฯ ไม่
่
สอดคล้องนั้น เหตุผลส าคัญน่าจะมาจากพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินฯ ก าหนดให้ที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดิน

เพอเกษตรกรรมตกเป็นของ ส.ป.ก. ระเบียบคณะกรรมการฯ จึงไม่อาจก าหนดให้โอนสิทธิโดยเด็ดขาดใน
ื่
ที่ดินดังกล่าวให้แก่เกษตรกรผู้ได้รับสิทธิหรือทายาทของเกษตรกรดังกล่าวได้ เช่น สิทธิการเข้าท าประโยชน์

่
ในที่ดินเป็นสิทธิเฉพาะตัวและสิ้นสุดทันทีที่เกษตรกรผู้ได้รับสิทธิถึงแกความตาย สิทธิการเข้าท าประโยชน์ใน
ที่ดินของเกษตรกรมิใช่กองมรดกของเกษตรกรผู้ได้รับสิทธิตามมาตรา ๑๖๐๐ ที่จะตกทอดแก่ทายาทโดย
ธรรมทุกคนของเกษตรกรผู้ได้รับสิทธิตามมาตรา ๑๖๒๙ แห่งประมวลกฎหมายแพงและพาณิชย์ ทั้งการ
่
ี
ี
ล าดับคู่สมรสหรือทายาทผู้มีสิทธิรับโอนสิทธิในที่ดินดังกล่าวเพยงคนใดคนหนึ่งเพยงคนเดียว ยังขัดแย้งกับ
ความเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกาที่เคยมีความเห็นว่า การก าหนดการตกทอดทางมรดกโดยตัดสิทธิ
ี
ทายาทโดยธรรมบางคนจะกระท ามิได้ เพราะเป็นการขัดกับประมวลกฎหมายแพงและพาณิชย์อกด้วย แต่
่
จากสภาพความเป็นจริง เกษตรกรผู้ได้รับสิทธิการเช่า สิทธิการเช่าซื้อหรือผู้ได้รับการจัดให้เข้าท าประโยชน์
ที่ถึงแก่ความตาย โดยส่วนใหญ่จะมีคู่สมรสและทายาทโดยธรรมผู้มีสิทธิรับมรดกตามประมวลกฎหมายแพง
่
และพาณิชย์ และอาจมีทายาทโดยธรรมหลายคน ก็จะเกิดปัญหาหรือข้อขัดแย้งในระหว่างทายาทโดยธรรม

ของเกษตรกรผู้ได้รับสิทธิการเช่า สิทธิการเช่าซื้อหรือผู้ได้รับการจัดเข้าท าประโยชน์ในที่ดินที่ถึงแก่ความ
ตายหลายประการ เช่น

๑. เหตุใดจึงก าหนดให้คู่สมรสได้สิทธิเป็นล าดับแรกเพียงคนเดียว ทั้งที่มีทายาทโดยธรรมชั้นบุตรอยู่
อีก หรือกรณีไม่มีคู่สมรสหรือไม่ขอรับสิทธิดังกล่าวหรือคู่สมรสนั้นไม่ต้องตามหลักเกณฑ์ที่ก าหนด เหตุใดให้

ื่
ี
สิทธินั้นตกแก่บุตรเพยงรายเดียว ทั้งที่บุตรคนอนก็มีคุณสมบัติครบถ้วนตามระเบียบคณะกรรมการฯ
มีความสามารถในการเข้าท าประโยชน์ในที่ดินต่อ หรืออาจเป็นผู้ครอบครองสิทธิในที่ดินดังกล่าวตามความ
ี
เป็นจริงอยู่อก ซึ่งจะท าให้เกิดข้อพพาทและความขัดแย้งระหว่างทายาทโดยธรรม ส่งผลกระทบต่อ
ิ
ความสัมพันธ์ในครอบครัว

๒. กรณีสามารถโอนสิทธิในที่ดินให้แก่ผู้รับโอนเกินกว่าหนึ่งรายได้โดยไม่เป็นเหตุให้ผู้รับโอนราย
หนึ่งรายใดมีทดินเล็กน้อยไม่เพยงพอแก่การครองชีพ และไม่เป็นอปสรรคแก่การประกอบเกษตรกรรม และ
ี่
ี
ุ

คณะกรรมการปฏิรูปที่ดินจังหวัดมีอานาจก าหนดเนื้อที่ขั้นต่ าของขนาดการถือครองที่ดินที่เพยงพอแก่การ
ี