Page 2644 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๒๖๒๘

สหประชาชาติได้ประกาศรับรองสิทธิของผู้เสียหายในคดีอาญา โดยได้ประกาศปฏิญญานี้เมื่อ ค.ศ. ๑๙๘๕
ึ
เพอก าหนดหลักการที่เจ้าหน้าที่พงปฏิบัติต่อผู้เสียหายในคดีอาญานับแต่เริ่มด าเนินคดีจนถึงการปฏิบัติต่อ
ื่
ผู้ต้องขังในเรือนจ า โดยการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมทั้งในส่วนของต ารวจ อยการ ทนายความ ศาล
ั
ื่
่
และราชทัณฑ์ ในการให้ความคุ้มครองสิทธิของผู้เสียหายเพอให้เกิดความถวงดุลระหว่างการคุ้มครองสิทธิ
ของผู้กระท าความผิดกับสิทธิของผู้เสียหายอย่างแท้จริง สิทธิของผู้เสียหายที่ต้องได้รับการคุ้มครอง

ประกอบด้วย

(๑) การเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมและได้รับการปฏิบัติอย่างเป็นธรรม (Access to justice
and fair treatment)

(๒) การได้รับการชดเชยความเสียหายโดยผู้กระท าความผิด (Restitution)
(๓) การได้รับการชดเชยความเสียหายโดยรัฐ (Compensation)

(๔) การให้ความช่วยเหลือแก่เหยื่อ (Assistance)

ส าหรับประเทศไทย รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พทธศักราช ๒๕๖๐ ได้บัญญัติรับรอง
ุ
สิทธิมนุษยชนในกระบวนการยุติธรรม ไว้ในหมวดที่ 5 "หน้าที่ของรัฐ" ขึ้นเป็นครั้งแรก โดยมีข้อก าหนด
บังคับให้รัฐต้องท าและจัดบริการให้แก่ประชาชน การวางข้อก าหนดในฐานะเป็นหน้าที่ของรัฐนั้นมีข้อดี

คือ รัฐจะต้องลงมือด าเนินการให้บรรลุผลเองโดยประชาชนไม่ต้องร้องขอ แต่เมื่อหลายประเด็นที่เคยมี
ฐานะเป็น "สิทธิของประชาชน" กลับถูกเขียนใหม่โดยย้ายไปอยู่ในหมวด "หน้าที่ของรัฐ" ซึ่งในทางทฤษฎี

ถือเป็นการเปลี่ยนมือของสิทธิ จากเดิมที่ "ประชาชนมีสิทธิ" และประชาชนเป็นตัวผู้เล่นหลักที่จะท าให้

สิทธินี้เป็นจริง เมื่อย้ายไปเป็น "หน้าที่ของรัฐ" ก็ส่งผลให้รัฐกลายเป็นตัวผู้เล่นหลัก และประชาชนมี
๒
บทบาทเพียงเป็นผู้ "รอรับ" บริการที่รัฐจัดสรรให้ อันมีลักษณะเป็นบทบัญญัติบังคับรัฐ ซึ่งบัญญัติว่า

ึ
"มาตรา ๖๘ รัฐพงจัดระบบการบริหารงานในกระบวนการยุติธรรมทุกด้านให้มีประสิทธิภาพเป็น
ธรรม และไม่เลือกปฏิบัติ และให้ประชาชนเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมได้โดยสะดวก รวดเร็ว และไม่เสีย

ิ
ค่าใช้จ่ายสูงเกนสมควร
ึ
รัฐพงมีมาตรการคุ้มครองเจ้าหน้าที่ของรัฐในกระบวนการยุติธรรม ให้สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้โดย
เคร่งครัด ปราศจากการแทรกแซงหรือครอบง าใด ๆ

รัฐพงให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายที่จ าเป็นและเหมาะสมแก่ผู้ยากไร้หรือผู้ด้อยโอกาสในการ
ึ
เข้าถึงกระบวนการยุติธรรม รวมตลอดถึงการจัดหาทนายความให้"

ส าหรับศาลยุติธรรมซึ่งเป็นองค์กรที่ใช้อานาจทางตุลาการ ปัจจุบันได้มีนโยบายประธานศาลฎีกา
พ.ศ.๒๕๖๓ - ๒๕๖๔ ข้อ ๒ สมดุล "สร้างดุลยภาพแห่งสิทธิ" มุ่งเน้นการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของ
___________________________________________
๒ Ilaw , สรุปรัฐธรรมนูญ ๒๕๖๐ สิทธิในกระบวนการยุติธรรมตัดให้สั้นลง สิทธิมีทนายความหายไป, ๕ พ.ย. ๒๕๖๒

/https://ilaw.or.th/node/5464.