Page 2649 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๒๖๓๓

ึ
กรรมการบริหารศาลยุติธรรมว่าด้วยการไกล่เกลี่ยข้อพพาทในคดีอาญา พ.ศ.๒๕๖๐ ซึ่งศาลพงแนะน า
ิ
ิ
ช่วยเหลือผู้เสียหายในการเข้าสู่กระบวนการไกล่เกลี่ยและประนอมข้อพพาทระหว่างผู้เสียหายกับจ าเลย
๑๐
ื่
เพอให้ผู้เสียหายได้รับการเยียวยาความเสียหายที่เป็นธรรม รวดเร็ว และเป็นที่พอใจแก่ทุกฝ่าย
ื้

ซึ่งหลักการดังกล่าวสอดคล้องกับปฏิญญาว่าด้วยหลักการพนฐานในการอานวยความยุติธรรมแก่ผู้ได้รับ
ความเสียหายจากอาชญากรรมและการใช้อานาจโดยมิชอบ ค.ศ. ๑๙๘๕ มาตรา ๖ ซึ่งก าหนดว่า

ความรับผิดชอบขององค์การศาลและองค์กรฝ่ายบริหารในการคุ้มครองสิทธิของผู้เสียหาย ได้แก่ จัดการ
ทางคดีและการบังคับตามค าสั่งและค าพพากษาเพอให้ผู้เสียหายได้รับการชดใช้เยียวยาตามกฎหมาย
ิ
ื่
ั
โดยไม่ชักช้า และจะต้องหลีกเลี่ยงไม่ให้เกิดความชักช้าโดยไม่มีเหตุจ าเป็น อนเป็นประโยชน์ในลดภาระ
การพจารณาคดีของผู้พพากษา ซึ่งกระบวนการไกล่เกลี่ยเป็นวิธีการที่ช่วยลดปริมาณคดีที่ศาลต้อง
ิ
ิ
สืบพยานลงได้เป็น พอใจและอย่างมาก นับว่าการไกล่เกลี่ยคดีเป็นประโยชน์แก่คู่ความและศาลในการที่
ั
ึ
ท าให้คู่ความทั้งสองฝ่ายพงช่วยให้คู่ความยังคงความสัมพนธ์ที่ดีได้ต่อไป ท าให้คดีที่เข้าสู่ระบบการไกล่เกลี่ย
ิ
ิ
ื่
ข้อพพาทยุติโดยเร็ว กลั่นกรองคดีความผิดทางอาญาเพอให้กระบวนการพจารณาคดีในศาลยุติได้ด้วย
ความรวดเร็ว เป็นธรรมเป็นที่ยอมรับของคู่ความ ในคดีอาญาแม้จะมีกฎหมายเปิดทางให้มีการใช้การไกล่เกลี่ย
ิ
ประนีประนอมยอมความได้ก็ตาม ดังปรากฏในประมวลกฎหมายวิธีพจารณาความอาญา มาตรา ๓๕
วรรคสอง ที่บัญญัติว่า “คดีความผิดต่อส่วนตัวนั้นจะถอนฟ้องหรือยอมความในเวลาใดก่อนคดีถึงที่สุดก็ได้

้
แต่ถ้าจ าเลยคัดค้านให้ศาลยกค าร้องขอถอนฟองนั้นเสีย” ซึ่งหากมีการประนีประนอมยอมความกันแล้ว
้
ท าให้สิทธิในการน าคดีอาญามาฟองระงับไปตามมาตรา ๓๙ (๒) แต่ทางเลือกการระงับข้อพพาทในคดีอาญา
ิ
มีขอจ ากัดให้เข้าสู่กระบวนการไกล่เกลี่ยได้เฉพาะการไกล่เกลี่ยคดีอาญาที่ยอมความได้ ส่วนคดีอาญาแผ่นดิน
้
ี่
จะเข้าสู่การไกล่เกลี่ยได้ในส่วนของการชดใช้ค่าเสียหายหรือที่เรียกว่าคดีแพ่งเกยวเนื่องกับคดีอาญา ดังนั้น
เมื่อคดีอาญาสามารถน าเข้าสู่กระบวนการไกล่เกลี่ยในชั้นพจารณาคดีของศาลได้ ไม่ว่าจะเป็นคดีความผิด
ิ
ต่อส่วนตัวที่สามารถยอมความได้ หรือคดีอาญาแผ่นดินที่ไม่สามารถยอมความได้ แต่ผลส าเร็จของ
การไกล่เกลี่ยหากเป็นความผิดต่อส่วนตัวผู้เสียหายสามารถถอนค าร้องทุกข์ได้ และถ้าผู้เสียหายเป็นโจทก์

ั
ฟองคดีเองก็สามารถถอนฟองได้ ท าให้คดีอาญาระงับไป หากเป็นคดีอาญาแผ่นดินที่พนักงานอยการเป็น
้
้
ิ
้
โจทก์ฟองเมื่อตกลงกันได้ผู้เสียหายจะได้รับการชดใช้ค่าเสียหาย แต่คดีจะต้องด าเนินกระบวนพจารณา
ี
ต่อไปไม่ยุติลงทันที ผู้เสียหายท าได้เพยงแถลงไม่ติดใจเอาความกับจ าเลยอกต่อไป ทั้งนี้เพอประโยชน์แก่
ื่
ี
จ าเลยในการที่ศาลจะใช้ดุลยพินิจลงโทษจ าเลยสถานเบา จะเห็นได้ว่ากระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทและ
กระบวนการคุ้มครองสิทธิ ถือเป็นขั้นตอนหนึ่งของการพิจารณาคดี หากยุติข้อพิพาทไม่ได้จึงจะเข้าสู่ระบบ
ิ
การสืบพยานของศาลหรือการพจารณาคดีตามรูปแบบปกติของศาล ในระบบดังกล่าวผู้ไกล่เกลี่ยข้อพพาท
ิ
มีทั้งผู้พพากษาและบุคคลภายนอก จากการศึกษาพบว่า โดยส่วนใหญ่ผู้ไกล่เกลี่ยหรือผู้ประนีประนอม
ิ
ี่
ี
ึ้
จะเป็นบุคคลภายนอกทมาขนทะเบียนประจ าศาลเป็นผู้ท าหน้าที่ไกล่เกลี่ยข้อพพาท โดยคู่กรณีไม่มโอกาส
ิ
____________________________________________
๑๐
ราชกิจจานุเบกษา. เรื่องเดิม.หน้า ๓๑๗ ข้อ ๙.