Page 23 - Сістэмны даведнік-бібліятрансформер_Neat

Казкі для дзяцей і для дарослых: чароўныя творы Алены

Масла

24.05.2017

«Я заўсёды меў на ўвазе, што пішу казкі не толькі для дзяцей, але і для дарослых…Дзяцей
больш забаўляе сама фабула, а дарослых цікавіць укладзеная ў казкі ідэя».
Г. Х. Андэрсен
У цуд трэба верыць безумоўна. Як вераць у магію, у Боскія сілы і іншыя
невытлумачальныя рэчы. Дзеці вераць у цуд, ім не патрэбны доказы.
Дарослыя — іншыя. Ім трэба заўсёды ведаць складнікі кожнай рэчы, таму іх не цікавяць
казкі. Але ёсць творы для дзяцей, здольныя закрануць зусім не дзіцячыя пачуцці нават у
дарослых. Менавіта гэта мела на ўвазе бібліятэкар, даючы мне кнігу Алены Масла і кажучы, што
было б добра, калі б экзэмпляр казкі «Пакінутае дзіця» меўся ў кожным радзільным доме.
Маўляў, гэта была б лепшая спроба адгаварыць маці пакідаць дзіця без бацькоў.
Алена Масла — майстар аўтарскай казкі. Апошняя знаходзіцца вельмі далёка ад казкі
фальклорнай, мае сваю эстэтычную канцэпцыю. Героі ў такіх казках больш індывідуалізаваныя,
іх характарыстыка можа мяняцца на працягу ўсяго твора. І, канечне, такі твор мае некалькі
ўзроўняў прачытання: адзін — для дзяцей, другі — для дарослых. А гэта, у сваю чаргу,
прыводзіць да пэўнай ускладненасці ўсяго твора. Адзіным безумоўным патрабаваннем для
любой казкі з’яўляецца ўстаноўка на вымысел, што яднае яе, напрыклад, з фэнтэзі.
У выпадку з казкамі Алены Масла ўзнікае яшчэ адно звяно параўнання — прыпавесць.
Аднак калі ў прыпавесці сюжэт можа быць рэдуцыраваны да параўнання, то ў яе казках
прысутнічае паўнавартасны сюжэт і створаны сапраўдныя характары. Акрамя гэтага, яе творы
вылучае прэтэнзія на больш арыгінальную і глыбокую думку, што так даспадобы дарослым.
У якасці прыклада прапануем дзве казкі з падобным сюжэтам: «Будзільнік» і «Гісторыя
адной канапы». Абедзве распавядаюць пра звычайныя рэчы, якія жывуць сваім уласным жыццём.
Так, Будзільнік крыўдзіцца на гаспадара за тое, што яго занадта часта рамантуюць, не жадае
мірыцца з новымі хуткімі стрэлкамі ў сваім механізме і спецыяльна ламае іх. Заканчваецца казка
зусім не па-казачнаму, але лагічна: «…на гэты раз, убачыўшы, што будзільнік сапсаваўся зноў,
гаспадар не стаў яго рамантаваць. Здаў майстру на дэталі, а сабе купіў новы». Ніякіх высноў і
вылучанай маралі няма. Але чытач адразу разбярэцца, што да чаго. Празмерная ганарлівасць
Будзільніка перакрэсліла яго галоўную функцыю — служыць гаспадару, а не дабівацца
жорсткага падначалення сабе кожнай дэталі.
У казцы «Гісторыя адной канапы» аўтар зноў прадстаўляе неадушаўлёны прадмет і
паступова ажыўляе яго: спачатку праз апісанне, так скажам, не характэрных для мэблі рысаў:
умення чытаць, кемлівасці. Потым перад намі раскрываюцца думкі Канапы і яе перажыванні.
Любіміцу ўсёй сям’і спасцігае часты лёс старой мэблі: яе адвозяць на лецішча. Але, у адрозненне
ад Будзільніка, Канапа не толькі здолела скарыцца са сваёй доляй, але і знайшла ў гэтым свае
плюсы і яшчэ больш аддана служыла сваім гаспадарам. Таму гаспадыня Канапы прыходзіць да
наступнага рашэння: «Дарагі! Ці не падтрымаеш ты мой намер аддаць рэчы з гарышча ў музей?
Няхай бы не пыліліся, а людзей радавалі!»
У вышэйназваных казках няма адкрытай маралі, відавочнай супярэчнасці дабра і зла, але
кожны з герояў па-рознаму вырашае ўнутраны канфлікт: пазбавіцца гордасці, прыняць змены і
працягваць служыць сваёй мэце або крыўдзіцца і ствараць перашкоды іншым.
Кожны дзіцячы твор выхоўвае ў маленькіх чытачах патрэбную мадэль паводзінаў: не
размаўляй з незнаёмымі, як Чырвоны Капялюшык; не замахвайся на чужую маёмасць, як Ліса ў
«Зайкавай хатцы» і г. д. Акрамя выканання падобных выхаваўчых задач казкі Алены Масла
вучаць пэўнаму спосабу мыслення: назіраць за паводзінамі персанажа і даваць яму ацэнку
самастойна. А гэта значыць, што маленькі чытач і аўтар стаяць нароўні, і дарослы ў такім
выпадку ўжо не маралізатар, а суразмоўца, сябар. Пры гэтым нярэдка творы могуць мець двайное

23