Page 1519 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๑๕๐๖

ิ
ิ
การรักษาไว้ซึ่งหลักความเป็นกลางและความเป็นอสระของผู้พพากษานับว่ามีความส าคัญ หากรัฐมี
หลักประกันความเป็นอิสระและความเป็นกลางของศาลที่ไม่เพียงพอแล้ว อาจส่งผลกระทบถึงความเชื่อมั่น
ิ
ของสาธารณชนต่อความยุติธรรม หลักประกันความเป็นอสระของอานาจตุลาการยังเป็นเครื่องบ่งชี้

ถึงศักดิ์ศรีและภาพลักษณ์ที่ถูกต้องของระบบศาลยุติธรรมในนานาอารยประเทศ ในประเทศเสรี
ิ
ประชาธิปไตยจึงมีวิธีการในการรักษาไว้ซึ่งหลักความเป็นกลางและความเป็นอสระของศาล แม้จะมี
ความแตกต่างกันในแต่ละประเทศ แต่ก็มีความมุ่งหมายเดียวกันคือการรักษาไว้ซึ่งความเชื่อมั่นของ

ประชาชนต่อสถาบันศาลยุติธรรม การที่จะให้สาธารณชนเชื่อมั่นในความเป็นกลางได้ รัฐจึงต้องมีหลัก
ื่
และมาตรฐานในการคัดกรองและควบคุมให้คนที่ท าหน้าที่ด้วยจิตใจที่มีความเป็นกลาง เพอเป็นหลักประกน
ั
ื้
ิ
ั
้
สิทธิขั้นพนฐานของบุคคลในการฟองคดี อนเป็นสิทธิอย่างหนึ่งในการที่บุคคลจะได้รับการพจารณา
และพพากษาจากศาลที่มีความเป็นอสระและเป็นกลาง ตราบเท่าที่ผู้พพากษามีอสระในการพจารณา
ิ
ิ
ิ
ิ
ิ
ิ
ิ
ิ
ิ
พพากษาคดี ผู้พพากษาก็จะสามารถปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างเป็นกลาง แต่หากผู้พพากษาไม่มีอสระแล้ว
ความเป็นกลางก็ไม่สามารถเกิดขึ้นได้
ความหมายของหลักความเป็นอิสระของอ านาจตุลาการมี ๒ ประการ คือ
๒
(๑) ความเป็นอสระในทางเนื้อหา หมายถึง ผู้พพากษามีความเป็นอสระในการปฏิบัติหน้าที่
ิ
ิ
ิ
ิ
ิ
ิ
ิ
ทางอรรถดี โดยในการพจารณาพพากษาคดีนั้น ผู้พพากษามีอสระในการแสดงความคิดเห็นได้เต็มที่
ไม่ตกอยู่ภายใต้อทธิพลของบุคคลหรือองค์กรใด กล่าวคือ บุคคลหรือองค์กรใดจะออกค าสั่งและค าแนะน า
ิ
ิ
ตักเตือนต่าง ๆ ที่มีผลต่อเนื้อหาการพจารณาพพากษาคดีแก่ผู้พพากษาเพอให้การวินิจฉัยอรรถคดีของ
ิ
ิ
ื่
ิ
ผู้พพากษาเป็นไปตามค าสั่ง ย่อมเป็นสิ่งที่ต้องห้ามโดยสิ้นเชิง นอกจากนี้ยังหมายรวมถึงกรณีที่มีค าสั่งที่จะ
ิ
ิ
้
ิ
ให้มีผลเป็นการให้ผู้พพากษาไม่มีความเป็นอิสระในการพจารณาพพากษาคดีโดยทางออมด้วย เช่น ในเรื่อง
ิ
ิ
ิ
การจ่ายส านวนแก่ผู้พพากษา การก าหนดระยะเวลาให้ผู้พพากษาพจารณาพพากษาคดีให้เสร็จทันภายใน
ิ
ี
ิ
ื่
ระยะเวลาที่จ ากัด ตลอดจนการก าหนดให้ผู้พพากษาปฏิบัติหน้าที่อย่างอน จนไม่มีเวลาเพยงพอส าหรับ
ิ
การพิจารณาคดี เพราะค าสั่งดังกล่าวเท่ากับเป็นการถอดถอนอ านาจในการพิจารณาพพากษาคดีนั้น การที่
ส านักงานศาลยุติธรรมซึ่งเป็นฝ่ายบริหาร ท าให้ความเป็นอิสระในทางส่วนตัวของผู้พพากษาต้องเสียไปจึงมี
ิ
ิ
ผลต่อความเป็นอสระในเนื้อหาด้วย เพราะความเป็นอสระในทางส่วนตัวย่อมเป็นสิ่งที่ช่วยเสริมความเป็น
ิ
อสระในเนื้อหาให้สมบูรณ์ การกระท าดังกล่าวจึงมีผลกระทบต่อความเป็นอสระของผู้พพากษาในเนื้อหา
ิ
ิ
ิ
โดยนัยนี้
ิ
(๒) ความเป็นอสระในทางส่วนตัว หมายถึง ในการปฏิบัติหน้าที่ของผู้พพากษานั้น ผู้พพากษา
ิ
ิ
จะต้องกระท าได้โดยปราศจากความกลัวว่าจะได้รับผลร้ายหรือการกลั่นแกล้งภายหลัง กล่าวคือ ผู้พิพากษา
ิ
จะต้องไม่มีความเกรงกลัวหรือหวั่นไหวต่อผลร้ายใดๆ ที่จะเกิดขึ้นเมื่อตนได้พจารณาคดีใดไปแล้ว ดังนั้น
การเลื่อนต าแหน่งการแต่งตั้งโยกย้าย การขึ้นเงินเดือน และการลงโทษผู้พพากษาในศาลยุติธรรม จะต้อง
ิ
ได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรม (ก.ต.) ตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการ
ฝ่ายตุลาการ อันเป็นหลักประกันความเป็นอิสระของผู้พิพากษาซึ่งเป็นข้าราชการฝ่ายตุลาการ

๒ อภิสัคค์ พรหมสวาสดิ์, “ความเป็นอิสระของผู้พิพากษา,” (วิทยานิพนธ์ปริญญานิติศาสตร์มหาบัณฑิต คณะ
นิติศาสตร์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, ๒๕๓๔ หน้า ๑๘๘.