Page 1522 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21
P. 1522
๑๕๐๙
ิ
ิ
๙. ความเป็นอสระของผู้พพากษาจากหนังสือพมพ (Independence of the Judiciary from
ิ
์
the media)
๑๐. ความเป็นอิสระของผู้พพากษาจากผู้พพากษาเอง (Independence of the Judiciary from
ิ
ิ
the judges themselves)
ู
หลักความเป็นอิสระของผ้พิพากษาในประเทศไทย
หลักความเป็นอสระของผู้พพากษาในประเทศไทยมีมาแต่โบราณ โดยปรากฏอยู่ในคัมภีร์
ิ
ิ
ั
พระธรรมศาสตร์ อนเป็นกฎหมายเก่าดั้งเดิมตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย สมัยกรุงศรีอยุธยา และใช้เรื่อยมา
จนถึงตอนต้นของรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ในคัมภีร์
ั
พระธรรมศาสตร์ได้กล่าวถึงลักษณะ “กระลาการ” ไว้ว่า “อนว่าเหตุแห่งกระลาการทั้งหลายประการ
อันมโนสาราจารย์ส าแดงไว้ดังนี้ ฯลฯ คือกระลาการตั้งให้เปนอิศรภาพ ๑ คือเอาตัวโจทจ าเลยเปนอิศรภาพ
๗
ิ
ั
ในคดี ๑ คือฟงเอาแต่ถ้อยค าส านวนโจทจ าเลยเปนอิศรภาพในคดี ๑” กล่าวคือ อสรภาพของผู้พพากษา
ิ
หรือตุลาการ ได้แก่ การวางตัวเป็นกลางจากโจทก์และจ าเลยในคดี และรับฟงเฉพาะพยานหลักฐานใน
ั
๘
ส านวนเท่านั้น นอกจากนี้ ตามคัมภีร์พระธรรมศาสตร์ยังได้กล่าวถึงข้อปฏิบัติและการวางตนของ
ิ
ผู้พพากษาตุลาการไว้ว่า “บุคคลผู้ใดผู้เปนตระลาการถ่วงเสียซึ่งยุติธรรมด้วยอคติ ๔ ประการ คือ รัก โกรธ
ิ
ี
ั
กลัว หลง แล้วพจารณาความผิดจากพระธรรมศาสตร์ แลล าเอยงเข้าด้วย ฝ่ายโจท ฝ่ายจ าเลย อนว่า
เกียรติยศและโภคศิริสวัสดีแห่งตระลาการนั้นก็จะถอยเสื่อมสูญไปประดุจพระจันทร์ในวันกาพปักษ์ จะถึง
ั
ั
ซึ่งเดือดร้อนเปนอนมาก อนว่าบุคคลผู้ใดเปนตระลาการมิได้ล่วงเสียซึ่งความยุติธรรมด้วยอคติ ๔ ประการ
ดังกล่าวแล้ว แลประกอบด้วยศีลสัตย์ แลพิจารณาข้อคดีแห่งราษฎรทั้งปวงถูกต้องตามพระธรรมศาสตร์
กล่าวไว้นั้น อนว่าเกียรติยศ แลโภคศิริสวัสดิมงคลแห่งตระลาการผู้นั้นก็จะจ าเริญขึ้นทุกวันดุจพระจันทร์
ั
๙
ในวันศุกรปักษ์”
ิ
นอกจากนี้ คัมภีร์อนทภาษยังได้กล่าวไว้ว่า “ลักษณะแห่งผู้พพากษาแลตระลาการทั้งหลายอน
ิ
ั
ิ
รู้สิ้นแม้โอวาทแห่งสมเด็จอนทราธิราช ตั้งอยู่ในสัตย์แลศีล มีอาการอนเที่ยงตรงดังตราชูแลบันทัด
ั
มีจิตมัธยมอย่างกลางมิได้ถึงซึ่งอะคติธรรม ๔ ประการ” อันหมายถึง หลักความเป็นกลาง ไม่มีความล าเอยง
๑๐
ี
ั
ซึ่งได้แก่ อติหรือความล าเอยง ๔ ประการ คือ ฉันทาคติ ความล าเอยงอนเกิดจากความพอใจ โทสาคติ
ี
ี
ั
ี
ความล าเอยงอนเกิดจากความโกรธ ภยาคติ ความล าเอยงอนเกิดจากความเกรงกลัว และโมหาคติ
ี
ั
ความล าเอียงอันเกิดจากความไม่รู้
ศาสตราจารย์พิเศษโสภณ รัตนากร ให้ความรู้ว่า “หลักอินทภาษ” อันเกี่ยวเนื่องกับค าสอนในทาง
พทธศาสนา ซึ่งในกฎหมายตราสามดวงกล่าวว่า ผู้ใดจะเป็นผู้พพากษาตัดสินคดีพงกระท าสันดานให้
ิ
ึ
ุ
๗ ร. แลงกาต์, กฎหมายตราสามดวง (พระนคร : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์) เล่ม ๑ หน้า ๑๗.
๘ ศักดา โมกขมรรคกุล, “ความเป็นอิสระของผู้พิพากษา,” บทบัณฑิตย์ เล่มที่ ๕๒ (กันยายน ๒๕๓๙), หน้า ๘.
๙ เรื่องเดียวกัน, หน้า ๘.
๑๐ จารุณี ฐานรตาภรณ์, “พระบิดาแห่งกฎหมายไทยกับสถานะ เกียรติศักดิ์และความเป็นอิสระของผู้พิพากษา
ในการพิจารณาพิพากษาคดี,” ในคอลัมน์ เยือนอดีต วารสารศาลยุติธรรม ๓ (สิงหาคม –กันยายน ๒๕๔๖) เล่มที่ ๑๔ หน้า
๖๑.
