Page 1520 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๑๕๐๗

หลักประกันความเป็นอสระของผู้พพากษาเป็นสิ่งที่ท าให้ความเป็นกลางและการอยู่ภายใต้บังคับ
ิ
ิ
ื่
กฎหมายของผู้พพากษาเป็นจริงขึ้นมาได้ หลักความเป็นอสระดังกล่าวเป็นเงื่อนไขส าคัญเพอให้เกิด
ิ
ิ
ิ
ิ
ิ
ความเป็นธรรม ไม่ใช่เรื่องที่จะให้สิทธิพเศษอะไรแก่ผู้พพากษา หากแต่เป็นหน้าที่ของผู้พพากษาที่จะต้อง
รักษาไว้ซึ่งหลักแห่งความเป็นอสระดังกล่าว โดยวางตนระหว่างการปฏิบัติหน้าที่ไม่ให้เกิดข้อครหาต่อ
ิ
ความไว้วางใจในความเป็นอิสระแห่งตน ถ้อยค าที่ว่า “ผู้พิพากษาเป็นอิสระ” มีความหมายว่าเป็นอิสระจาก
“ใบสั่ง” ต่าง ๆ ในการตัดสินคดีนั้นผู้พพากษาจึงไม่อาจรับค าสั่งใด ๆ และในกรณีที่มีค าสั่งดังกล่าว
ิ
ิ

ิ
ื่
ผู้พพากษาไม่ต้องปฏิบัติตาม ศาสตราจารย์สัญญา ธรรมศักดิ์ กล่าวว่า ผู้พพากษาเราอยู่เพออานวย

ความยุติธรรมแก่ประชาชน ไม่เลือกชาติ ชั้น วรรณะ เราจะอานวยความยุติธรรมไม่ว่าแก่ผู้ใด บริสุทธิ์

เข้มแข็ง กล้าต่อสู้ต่ออานาจที่มาบีบบังคับ อ านาจที่จะมาจากสถานใดก็ตาม อ านาจที่เป็นก าลังอาวุธ ก าลัง
อิทธิพล อีกทั้งอ านาจความยั่วเย้า ยั่วยวนของวัตถุนิยม เราต้องต่อสู้อ านาจเหล่านั้น จงรักษาความยุติธรรม
เหมือนชีวิต เหมือนสุภาษิตลาตินบทหนึ่งว่า “fiat justitia, ruat caelum” แปลว่า “จงให้ความยุติธรรม
แม้ฟ้าจะถล่มก็ตาม” ซึ่งตรงกับภาษาอังกฤษที่ว่า “let justice be done though the heavens fall”
๓
ิ
ศาสตราจารย์ธานินทร์ กรัยวิเชียร อธิบายว่า การที่ผู้พพากษาต้องมีความเป็นอิสระในการพิจารณา
พิพากษาอรรถคดีนั้น เป็นหลักสากลที่นานาประเทศให้การยอมรับ และในประเทศไทยเองก็ได้มีการรับรอง

หลักการนี้ไว้ในรัฐธรรมนูญทุกฉบับ เพอให้ประชาชนมีหลักประกันว่าเขาจะได้รับความคุ้มครองในเรื่อง
ื่
ิ
สิทธิเสรีภาพและได้รับความยุติธรรมโดยเสมอภาคทั่วหน้ากัน ผู้พพากษาต้องปฏิบัติงานโดยปราศจาก
ิ
อทธิพลอนไม่ชอบทั้งปวง ไม่ว่าจะเป็นจากอคติทั้งหลายภายในตัวของผู้พพากษาเอง หรือจากการ
ั
ิ
๔
แทรกแซงครอบง าโดยบุคคลอื่น
ิ
หลักสากลของความเป็นอิสระของผู้พพากษา
ิ
ิ
ิ
ิ
ทุกประเทศทั่วโลกต่างยอมรับว่าผู้พพากษาจะต้องมีอสระในการพจารณาพพากษาคดี ซึ่งเป็น
ั
หลักประกันอนส าคัญแก่สิทธิเสรีภาพของประชาชนทุกคน ประเทศที่มีระบบการปกครองแบบประชาธิปไตย
ิ
ิ
จะต้องก าหนดรับรองหลักความเป็นอสระของผู้พพากษาบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญซึ่งเป็นกฎหมายสูงสุด
ของประเทศ แต่เนื่องจากแต่ละประเทศต่างมีหลักการคุ้มครองอสรภาพของผู้พพากษาไว้แตกต่างกัน
ิ
ิ
บางประเทศให้ความคุ้มครองมาก บางประเทศให้ความคุ้มครองน้อย จึงมีผลท าให้ผู้พพากษาของแต่ละ
ิ
ิ
ิ
ประเทศมีอสระในการพจารณาพพากษาคดีมากน้อยตามแต่ความคุ้มครอง ท าให้ผู้พพากษาของแต่ละ
ิ
ิ
ประเทศ ท าหน้าที่พทักษ์ปกป้องสิทธิและเสรีภาพของประชาชนได้ไม่เท่าเทียมกัน องค์การสหประชาชาติ
ิ
ได้วางหลักการพนฐานสหประชาชาติว่าด้วยความเป็นอสระของผู้พพากษา “United Nations Basic
ิ
ิ
ื้
Principles on the Independence of the Judiciary” ในข้อ ๑ ว่า “The independence of the judiciary
shall be guaranteed by the State and enshrined in the constitution or law of the county.
It is the duty of all governmental and other institutions to respect and observe the

๓ สัญญา ธรรมศักดิ์, “อุดมการณ์บนเส้นทางสายยุติธรรม”, ในหนังสือ ๗ รอบ อาจารย์สัญญา, จัดพิมพ์โดย
มูลนิธินิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, ๒๕๓๔ หน้า ๔๗.
๔ ธานินทร์ กรัยวิเชียร, “การปรับปรุงศาลยุติธรรม,” ดุลพาห ๕๕ (มกราคม – เมษายน ๒๕๕๑) เล่มที่ ๑ หน้า ๒๕.