Page 2592 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๒๕๗๖

ค่าตอบแทนจากภาษีของประชาชน ลักษณะรูปแบบงานของศาลจึงเป็นงานบริการภาครัฐรูปแบบหนึ่ง

ประชาชนย่อมต้องสามารถเข้าถึงการรับบริการได้โดยง่าย มีภาระค่าใช้จ่ายที่ไม่ซ้ าซ้อนหรือมากเกินสมควร
ั
เพราะเป็นสิทธิขั้นต้นที่ประชาชนควรได้รับจากภาครัฐ สภาพสังคมไทยในปัจจุบันมีการพฒนาอย่าง
ก้าวกระโดด ประชาชนล้วนมีปัจจัยและต้นทุนชีวิตที่แตกต่างกน เกิดความเหลื่อมล้ าด้านชีวิตความเป็นอยู่
ั
การศึกษาและรายได้ แต่เมื่อสิทธิและหน้าที่ของประชาชนได้มีการบัญญัติรับรองไว้แล้วในกฎหมาย
การถูกโต้แย้งสิทธิไม่ว่าจะด้วยประการใด ประชาชนจึงต้องสามารถปกป้องสิทธิของตนเองได้ ดังนั้น

หากประชาชนเข้าถึงงานบริการของศาลได้โดยง่ายและศาลยุติธรรมเข้ามามีบทบาทช่วยแก้ไขข้อขัดแย้ง
ื่
เพอบรรเทาทุกข์ของประชาชนและผู้มีอรรถคดีได้ทันท่วงที ย่อมเป็นหลักประกันที่ดีที่แสดงให้เห็นได้ชัดว่า
ศาลยุติธรรมยังคงมุ่งมั่นปฏิบัติภารกิจในการอ านวยความยุติธรรมให้แก่ประชาชนอย่างแทจริง
้

ุ
บทความนี้ ผู้เขียนต้องการน าเสนอสภาพปัญหาในบางประเด็นที่เห็นว่าเป็นอปสรรคต่อการอานวย

ความยุติธรรมแก่ประชาชนและผู้มีอรรถคดีด้านการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมและผลกระทบทางคดี
ิ
ิ
ั
สภาพปัญหาภายในศาลยุติธรรมด้านกระบวนการพจารณาพพากษา และระบบอุทธรณ์ฎีกา อนสืบเนื่องจาก
ิ
ิ
่
ข้อจ ากัดในประมวลกฎหมายวิธีพจารณาความแพง และประมวลกฎหมายวิธีพจารณาความอาญา ที่ใช้บังคับ
ในปัจจุบัน พร้อมเสนอแนวความคิดจากประสบการณ์ในการท างานซึ่งอาจเป็นประโยชน์ในการพฒนา
ั
ื่
ั้

กฎหมายวิธีพิจารณาความ เพอเพิ่มประสิทธิภาพในการอานวยความยุติธรรมขนสูงสุดให้แก่ประชาชนและ
ผู้มีอรรถคดี
๑. การเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม

ขั้นตอนการเข้าถึงสิทธิในกระบวนการยุติธรรมของศาลยุติธรรมที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมาย

ิ
วิธีพจารณาความแพง และประมวลกฎหมายวิธีพจารณาความอาญา มีการใช้บังคับมาอย่างยาวนาน
ิ
่
แม้ต่อมาจะได้รับการแก้ไขปรับปรุง แต่การแก้ไขกฎหมายในบางกรณี กลับมีผลเป็นการจ ากัดสิทธิและ
เสรีภาพของประชาชนและผู้มีอรรถคดี หรือเพมภาระค่าใช้จ่ายในการใช้สิทธิทางแพง เช่น คดีที่ค าขอให้
ิ่
่
้
ปลดเปลื้องทุกข์อาจค านวณเป็นราคาเงินได้หรือคดีมีทุนทรัพย์ มีการวางหลักเกณฑ์ว่า ในการฟองคดี
๓
ิ
จะต้องเสียค่าขึ้นศาลตามทุนทรัพย์หรือราคาทรัพย์สินที่พพาท และในระหว่างพจารณายังอาจต้องเสีย
ิ
ื่
ค่าฤชาธรรมเนียมอน ๆ ด้วยถ้ามี อนเป็นภาระแก่ประชาชนที่มีข้อด้อยด้านการเงิน ท าให้ข้อขัดแย้งที่มีอยู่
ั
ไม่อาจได้รับการปลดเปลื้องให้หมดสิ้นไป แม้บทบัญญัติในส่วนนี้เปิดช่องให้ผู้ฟองคดีสามารถขอยกเว้น
้
ค่าธรรมเนียมศาลได้ แต่ศาลอาจให้ไต่สวนข้อเท็จจริงก่อนมีค าสั่งก็ได้ และหากศาลมีค าสั่งไม่อนุญาต
๔
หรืออนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมแต่เฉพาะบางส่วน ผู้ฟองคดียังคงต้องน าเงินค่าธรรมเนียมศาล
้
เต็มจ านวนหรือเฉพาะส่วนที่ไม่ได้รับการยกเว้น มาช าระต่อศาลภายในระยะเวลาที่ศาลก าหนดเพยงเพอให้
ื่
ี

๓ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๕๐

๔ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแห่ง มาตรา ๑๕๖