Page 88 - Saidova M. Tuproqlar degradatsiyasi (Elektron o‘quv qo‘llanma)

markaziy (Farg‘ona vodiysining ko‘p tumanlari, Mirzacho‘l, Jizzax, Samarqand
viloyatining ayrim tumanlari) va shimoliy (Xorazm, Qoraqalpog‘iston Respublikasi).
Bu yerlarni sho‘rhokli va sho‘rhoksimon tuproqlar tashkil etadi. Bulardan tashqari
tuproq singdirish kompleksida singdirilgan natriy yoki magniyning miqdorlari yuqori
bo‘lgan, agrofizikaviy xossalari o‘ta yomon sho‘rtobsimon tuproqlar ham uchraydi
(Buxoro, Qashqadaryo viloyatlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi) (37-rasm).

37-rasm. Orolbo‘yi hududlaridagi sho‘rlangan maydonlar

O‘zbekistonning ko‘p tuman va viloyatlarida tuproqdagi sulfatlar miqdori ko‘p
holatlarda xloridlardan ancha yuqori, tabiiyki sho‘rlanish xlorid-sulfatli yoki sulfatli.
Buxoro viloyatining tumanlarida va Farg‘ona vodiysida tuzlar tarkibini asosan
sulfatlar tashkil etib, xloridlar juda kam miqdorda uchraydi, shu bois bu yerlarda
tuproq sho‘rlanish tipi sulfatli. Boshqa ayrim tumanlarda sulfat-xloridli va kam
holatlarda xloridli sho‘rlanish tiplari uchrab turadi. Sug‘oriladigan tuproqlarning
ayrim qismlarida gidrokarbonatli chuchuk grunt suvlari yer yuzasiga yaqin
joylashgan maydonlarda sho‘rlanishning o‘ziga xos magniy karbonatli turi

aniqlangan bo‘lib, ular Samarqand, Farg‘ona va Toshkent viloyatlarining qator
tumanlaridagi o‘tloqi-botqoq tuproqlarida uchrab, ko‘pgina maydonlarni egallagan.
Suvda eruvchi tuzlarning yuqori harakatchanligi bois sug‘oriladigan
sho‘rlangan tuproqlar maydonlari doim o‘zgaruvchan. Tabiiy va xo‘jalik omillari
sharoitlariga bog‘liq ravishda ular nisbatan qisqa vaqt ichida ortishi yoki kamayishi
va bir vaqtning o‘zida sho‘rlanganlik darajalari kuchayib yoki pasayishi mumkin.

88