Page 47 - Ligji për tregtarët dhe shoqëritë tregtare - teksti me shpjegime

regjistrohet, ndërsa aktivitetin mund ta kryejë gjetkë. Në këtë rast, shpeshherë, mendohet se
72
shoqëria zgjedh vendin që ka regjimin rregullator më pak të shtrënguar.
Nga ana tjetër, doktrina e “selisë reale” e njeh shoqërinë tregtare vetëm nëse ajo ka një
lidhje të qenësishme me sistemin ligjor në bazë të të cilit e ushtron aktivitetin. Kjo do të thotë
se një shoqëri tregtare nuk konsiderohet si e konstituar tërësisht në një shtet, nëse zyrën e
regjistruar dhe administratën qendrore nuk i ka në të njëjtin juridiksion. Nëse një shoqëri
tregtare e tillë e veçon zyrën e regjistruar nga vendi ku ndodhet administrata qendrore,
doktrina e “selisë reale” konsideron se shoqëria tregtare e humbet shtetësinë e vendit të
origjinës, ndërsa vendi i ri nuk e njeh atë derisa të jetë konstituar nga e para në përputhje me
ligjet vendase, në mënyrë që të ketë një zyrë të regjistruar lokale. Si gjithë ligjet e tjera të
vendeve të rajonit, ligji shqiptar për shoqëritë tregtare i përmbahet doktrinës së “selisë reale”.
Gjatë procesit të hartimit dhe konsultimeve për ligjin në periudhën 2006-2008, vetëm pak zëra
u shprehën për “qasjen e regjistrimit”. Shumica dërmuese e profesionistëve që morën pjesë në
këto procese konfirmuan aplikimin e doktrinës së “selisë reale”. Çështja shtrohet nëse kjo
qasje është e pranueshme nga kënd vështrimi i harmonizimit me legjislacionin e BE-së, duke
qenë se ajo mund të bjerë në kundërshtim me “lirinë e vendosjes”.
Këto dy koncepte, në të vërtetë, mund çojnë në një përplasje midis dy strategjive
rregullatore. Nga njëra anë, qëndrojnë parimet e lirisë së vendosjes të biznesit dhe mos-
diskriminimit mbi baza kombësie, që janë gjithashtu edhe dy shtyllat bazë të Tregut të
73
Brendshëm të BE-së. Në anën tjetër, qëndron e drejta e shtetit, ku shoqëria tregtare kryen
faktikisht veprimtarinë, për ta rregulluar dhe kontrolluar këtë veprimtari dhe, mbi të gjitha,
t'ia nënshtrojë atë tatimeve kombëtare. Nuk është bërë ende i mundur pajtimi i këtyre dy
74
pikëpamjeve. Në katër vendime të rëndësishme , GJED ka ndjekur një qasje pragmatiste.
GJED njeh, nga njëra anë, shkaqet që përshkruan doktrina e “selisë reale”, pra, të drejtën e
shtetit për të mbrojtur interesat e kreditorëve, aksionarëve të pakicës, punonjësve, apo
tatimeve si “arsye të detyrueshme për të mirën e përgjithshme”, që mund të legjitimojnë
kufizimin e lirisë së themelimit pa u konsideruar si diskriminuese. Nga ana tjetër, sidoqoftë,
mosnjohja e personalitetit juridik të një shoqërie tregtare, si e tillë, është një kufizim i lirisë së
vendosjes, që nuk mund të legjitimohet me anë të “arsyeve të detyrueshme për të mirën e
përgjithshme”, siç rezulton, de facto, kur mohohet plotësisht e drejta e vendosjes.
Kjo do të thotë se doktrina e “selisë reale”, që është ligji në fuqi në Shqipëri, në thelb,
pranohet nga GJED. Megjithatë, asnjë shtet nuk mund të zbatojë lirisht të gjithë ligjin e tij për
shoqëritë tregtare pa kufizime që burojnë nga liria e themelimit. Aplikimi i mekanizmave
mbrojtës nuk mund të përjashtojë asnjëherë lirinë e themelimit, si të tillë. Për rrjedhojë,
Shqipëria mund ta aplikojë doktrinën e “selisë reale”, duke i kuptuar kufizimet e kësaj

72 Ky është quajtur “efekti Delauer” (Delaware-effect) për shkak të kërkesave relativisht të lirshme të shtetit Delauer të
SHBA-së përsa i takon themelimit. Krahaso C. Villiers, “European Company Law - Towards Democracy?”
(“Legjislacioni evropian për shoqëritë tregtare – drejt demokracisë?”) (Dartmouth, 1998), f. 17.
73 Shih nenin 49 të TFBE (ish-neni 43 i TKE).
74 Çështja gjyqësore 212/97, “Centros”; Çështja gjyqësore 208/00, “Überseering”; Çështja gjyqësore 167/01, “Inspire
Act”; Çështja gjyqësore 411/03, “Sevic”.

46