Page 2081 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

การพัฒนาบทบาทศาลให้สอดคล้องกับระบบการค้นหาความจริงในคดีอาญา

Developing the Court Role to Conform with the Criminal Truth

Finding System

*
ชยาธร เฉียบแหลม
ผู้พิพากษาหัวหน้าคณะชั้นต้นในศาลแขวงนครไทย

Chayadhorn Cheablam

Vice Presiding Judge of the Nakhon Thai Kwaeng Court

บทคัดย่อ

ระบบการค้นหาความจริงในคดีอาญาที่ส าคัญของโลกมี ๒ ระบบ คือ ระบบการค้นหาข้อเท็จจริงโดย
ศาลหรือระบบไม่เป็นปรปักษ์ที่ใช้อยู่ในประเทศซีวิลลอว์ และระบบการเสนอข้อเท็จจริงโดยคู่ความหรือระบบ

ปรปักษ์ที่ใช้อยู่ในประเทศคอมมอนลอว์ แม้ประเทศไทยเป็นประเทศซีวิลลอว์ แต่ระบบการค้นหาความจริงใน

คดีอาญากลับมีลักษณะเป็นไปในทางระบบปรปักษ์ตามแบบประเทศคอมมอนลอว์ ปัจจัยส าคัญประการหนึ่ง
ิ
มาจากบทบาทของศาลที่มักมได้ใช้อ านาจตามกฎหมายที่มีอยู่ในการแสวงหาข้อเท็จจริง และเน้นให้คู่ความเป็น
ผู้เสนอข้อเท็จจริงเช่นที่ปฏิบัติในประเทศคอมมอนลอว์ ซึ่งบทบาทเช่นว่านี้นักกฎหมายบางส่วนเห็นว่าไม่
สอดคล้องกับกฎหมายและท าให้การค้นหาความจริงในคดีหย่อนประสิทธิภาพลง แม้ผู้เขียนจะมิได้เห็นด้วยกับ

ความเห็นดังกล่าวทั้งหมดแต่ก็เห็นว่าเป็นความเห็นที่มีน้ าหนัก และเห็นว่าการศึกษาระบบการค้นหาความจริง
ในคดีอาญาที่แท้จริงของไทยจะเป็นประโยชน์ในทางวิชาการและในทางปฏิบัติ และอาจพบแนวทางพัฒนาให้มี

ประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ผู้เขียนจึงใช้วิธีการศึกษาเปรียบเทียบกับระบบการค้นหาความจริงทั้งสองระบบที่ใช้อยู่ใน

ประเทศแม่แบบ รวมตลอดถึงศึกษาปัจจัยต่าง ๆ ที่มีผลต่อบทบาทในการค้นหาความจริงของศาลไทย ซึ่งพบว่า
ระบบการค้นหาความจริงตามกฎหมายไทยมีลักษณะผสมผสานระหว่างระบบซีวิลลอว์กับระบบคอมมอนลอว์

ส่วนบทบาทของศาลไทยได้รับอิทธิพลจากระบบคอมมอนลอว์ และเห็นว่าการสร้างองคความรู้และการปรับแก้
์
แนวปฏิบัติบางประการน่าจะช่วยผลักดันและพฒนาให้ศาลมีบทบาทสอดคล้องกับระบบการค้นหาความจริง
ั
ตามกฎหมาย

ค าส าคัญ: การค้นหาความจริง ระบบปรปักษ์ ระบบไม่เป็นปรปักษ์ บทบาทศาล

* นิติศาสตรบัณฑิต (เกียรตินิยมอันดับสอง) มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, เนติบัณฑิตไทย, นิติศาสตรมหาบัณฑิต (สาขากฎหมาย
ธุรกิจ) มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, Certificate of Attendance in Judicial Training Course on Commercial Law,
Kyushu University